Toxic hepatitis (ជំងឺរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល)
និយមន័យ
១‑ អ្វីជាជំងឺរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល?
រលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល សំដៅលើការរលាកថ្លើមដោយសារសារធាតុណាមួយយើងបានប៉ះពាល់។ ពេលខ្លះអាចមកពីស្រា សារធាតុគីមី ថ្នាំ ឬពពួកអាហារបំប៉នណាមួយ។
ពេលខ្លះ ការរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល កើតមានរោគសញ្ញាក្នុងពេលខ្លីត្រឹមប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណោះ តែពេលខ្លះទៀតក៏ត្រូវចំណាយពេលរាប់ខែឯណោះ ទើបលេចចេញរោគសញ្ញា ខណៈរោគសញ្ញាទាំងអស់ នឹងបាត់ទៅវិញពេលយើងឈប់ប៉ះពាល់ ឬប្រើប្រាស់សារធាតុទាំងនេះ។ ប៉ុន្តែ ពុលថ្លើម អាចធ្វើឲ្យខូចថ្លើមជារៀងរហូត មិនអាចត្រលប់មកដូចដើម និងបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមត្រង់កន្លែងខូចរហូត (ក្រិនថ្លើម) ហើយអាចវិវត្តជាខ្សោយមុខងារថ្លើម ប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតបាន។
រោគសញ្ញា
២‑ រោគសញ្ញារលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុលមានអ្វីខ្លះ?
រោគសញ្ញាជួបញឹកញាប់រួមមាន៖
– ខាន់លឿង (ស្បែក និងភ្នែកឡើងលឿង)
– អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ
– មិនឃ្លាន
– លាមកស ឬស្លេកជាងធម្មតា
ជំងឺនេះ អាចមានរោគសញ្ញាផ្សេងៗមិនបានរៀបរាប់នៅខាងលើ។ បើសិនមានក្តីបារម្ភពីរោគសញ្ញាណាមួយ សូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។
៣‑ គួរទៅជួបពេទ្យពេលណា?
ទៅជួបគ្រូពេទ្យភ្លាម បើសិនជាមានសញ្ញាណាមួយគួរឲ្យសង្ស័យ។
ការប្រើថ្នាំលើសកម្រិត ដូចជា ពពួកថ្នាំ Acetaminophen (Paracetamol) អាចធ្វើឲ្យមុខងារថ្លើមចុះខ្សោយ។ ត្រូវទៅព្យាបាលភ្លាមៗ បើសិនជាយើងគិតថា កូនយើងបានលេប ឬចាក់ថ្នាំ Acetaminophen លើសកម្រិត។ រោគសញ្ញាប្រើថ្នាំ Acetaminophen លើសកម្រិតរួមមាន៖
មូលហេតុបង្ក
៤‑ មូលហេតុបង្កឲ្យរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល
សារធាតុគីមីយើងស្រូបចូលទាំងដឹងខ្លួន និងមិនដឹងខ្លួនមានពុលលើថ្លើម។ ក្នុងចំណោមសារធាតុគីមីទាំងនេះ មានថ្នាំពុល សារធាតុរំលាយឧស្សាហកម្ម និងសារធាតុបំពុល។ ស្ទើរតែគ្រប់ថ្នាំទាំងអស់ សុទ្ធតែអាចជាមូលហេតុជំងឺរលាកថ្លើម។ ជួនកាល ជាតិពុលអាចបង្កឲ្យមានជំងឺថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ និងក្រិនថ្លើម បើការប៉ះពាល់ជាតិពុលមិនបានបញ្ឈប់ដែរ។
សារធាតុពុលធ្វើឲ្យរលាកថ្លើមទាំងនេះ ត្រូវបានគេចែកជា ២ ក្រុមធំៗ៖
– ក្រុមអាចស្មានទុកមុនបាន៖ សារធាតុយើងអាចដឹងមុនថា ប្រើ ឬប៉ះពាល់តែម្តង ពីរដងប៉ុណ្ណោះ ក្នុងកម្រិតណាមួយ អាចធ្វើឲ្យរលាកថ្លើមបាន រួមមាន សារធាតុសម្អាត ឬរំលាយ ជាតិ Carbon tetrachloride និងថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់មួយចំនួន។
– ក្រុមមិនអាចស្មានទុកមុនបាន៖ គ្រាន់តែប៉ះពាល់ក្នុងកម្រិតតិចតួចបំផុត ក៏អាចធ្វើឲ្យរលាកថ្លើមបានដែរ ដូចជា ពពួកថ្នាំដែលគេមិនយល់ច្បាស់ពីសកម្មភាពរបស់វា ហើយអាស្រ័យលើអង់ស៊ីមរបស់មនុស្សម្នាក់ដែលប្រើទៅបំបែកសារធាតុនោះ។
ថ្លើមយើង ងាយនឹងរងគ្រោះដោយសារធាតុគីមីណាស់ ដោយសារថ្លើមជាអ្នកបំបែកសារធាតុទាំងនោះ រួមទាំងថ្នាំមួយចំនួនចូលក្នុងចរន្តឈាម ហើយកម្ចាត់វាចេញតាមទឹកប្រមាត់ និងទឹកនោម។ តែក៏មានសារធាតុខ្លះ អាចពុល និងធ្វើឲ្យខូចខាតដល់កោសិកាថ្លើមផ្ទាល់ផងដែរ។
ផឹកស្រាជាប្រចាំ នឹងបង្កើនឱកាសពុលថ្នាំ ជាពិសេសថ្នាំ Acetaminophen (Paracetamol)។ ហេតុនេះ មិនគួរផឹកស្រា ពេលកំពុងប្រើថ្នាំនោះទេ។
កត្តាប្រឈម
៥- កត្តាប្រឈមរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល
កត្តាប្រឈមនាំឲ្យកើតជំងឺរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុលមានដូចជា៖
– ប្រើថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ ឬថ្នាំមួយចំនួន៖ ប្រើថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់អាចធ្វើឲ្យពុលថ្លើម និងអាចធ្វើឲ្យមានការរលាកថ្លើមដោយសារពុល។ ជាពិសេសពេលប្រើថ្នាំច្រើនមុខចូលគ្នា ឬប្រើច្រើនជាងកម្រិតដែលបានណែនាំ។
– មានជំងឺថ្លើមស្រាប់៖ រឹតតែធ្វើឲ្យថ្លើមងាយពុល។
– មានជំងឺរលាកថ្លើម B ឬ C ឬរលាកថ្លើមប្រភេទផ្សេងៗ៖ ធ្វើឲ្យថ្លើមកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
– វ័យចាស់៖ ពេលវ័យកាន់តែចាស់ ថ្លើមនឹងធ្វើការកាន់តែយឺតជាងធម្មតា មានន័យថាសារធាតុពុលទាំងនោះ នឹងនៅក្នុងចរន្តឈាម កាន់តែយូរជាងមុន។
– ផឹកស្រា៖ ផឹកស្រាពេលកំពុងប្រើថ្នាំ បង្កើនការប្រឈមជំងឺរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល កាន់តែខ្លាំង។
– ភេទស្រី៖ ដោយសារស្រីៗធ្វើការបំបែកសារធាតុពុលមួយចំនួនយឺតជាងប្រុសៗ ហេតុនេះថ្លើមសម្បូរទៅដោយសារធាតុគ្រោះថ្នាក់កាន់តែច្រើន។
– បម្រែបម្រួលហ្សែន៖ ប្រែប្រួលហ្សែន ដែលផលិតអង់ស៊ីមសម្រាប់បំបែកសារធាតុពុលងាយ នឹងបណ្តាលឲ្យមានជំងឺនេះដូចគ្នា។
– ធ្វើការជាមួយសារធាតុក្នុងឧស្សាហកម្ម៖ សារធាតុមួយចំនួន ធ្វើឲ្យយើងប្រឈមមុខខ្ពស់នឹងការរលាកថ្លើមដោយសារពុល។
រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល
ព័ត៌មាននេះ មិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់គ្រប់ប្រភេទជំងឺទេ។ គួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។
៦- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?
ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ គ្រូពេទ្យនឹងសួរពីប្រវត្តិជំងឺ រួមទាំងថ្នាំយើងបានប្រើប្រាស់ និងកំពុងប្រើប្រាស់ក៏ដូចជាទម្លាប់ផឹកស្រាផងដែរ។ ពេទ្យនឹងពិនិត្យរាងកាយ ជាជំនួយដល់ការសម្រេចថា មាន ឬគ្មានជំងឺរលាកថ្លើមរ៉ាំរ៉ៃ។
ខាងក្រោមនេះជាតេស្តសម្រាប់កំណត់ថាមាន ឬគ្មានជំងឺរលាកថ្លើមដោយសារជាតិពុល និងកំណត់ស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងររបស់ជំងឺ៖
– តេស្តមុខងារថ្លើម៖ ត្រូវពិនិត្យមើលជាច្រើនមុខ ដើម្បីដឹងថាថ្លើមធ្វើការបានគ្រប់គ្រាន់ ឬយ៉ាងណា។ តេស្តនេះ អាចឲ្យយើងដឹងពីទំហំ និងកម្រិតខូចខាតថ្លើមផងដែរ។
– ឆ្លុះអេកូ៖ គឺប្រើសម្លេងកម្រិតហ្វ្រេកង់ខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើតជារូបភាពសរីរាង្គផ្សេងៗ រួមទាំងថ្លើមផងដែរ។
– CT Scan៖ គឺប្រើតិចនិកកាំរស្មីអ៊ិច បង្វិលជុំវិញរាងកាយ ដោយឆ្លងកាត់កុំព្យូទ័រ ហើយចងក្រងដើម្បីបង្កើតជារូបភាពក្នុងរាងកាយ។
– ច្រឹបកោសិកាថ្លើម៖ បើសិននៅមិនទាន់អាចសម្រេចច្បាស់ពីប្រភេទ និងភាពធ្ងន់ធ្ងររបស់ជំងឺក្រោយពេលពិនិត្យឈាម និងថតកាំរស្មីរួច ពេទ្យនឹងសុំច្រឹបកោសិកាថ្លើម ដើម្បីបញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់។ ម្ជុលតូចមួយ នឹងចាក់ចូលទៅក្នុងពោះ ហើយច្រឹបកោសិកាថ្លើមបន្តិច យកទៅពិនិត្យដោយមានការរៀបចំជាច្រើន និងដាក់ពណ៌ ដើម្បីពិនិត្យក្នុងមីក្រូទស្សន៍។
៧- ព្យាបាលដោយវិធីណា?
ការព្យាបាលជំងឺនេះ គឺត្រូវរកមូលហេតុឃើញ ហើយកម្ចាត់សារធាតុនោះចេញពីក្នុងខ្លួន។ ក្នុងករណីបណ្តាលមកពីផឹកស្រា យើងអាចចូលរួមក្នុងកម្មវិធីអប់រំផ្សេងៗ និងផ្តាច់ស្រា។ ញៀនស្រា ជាបញ្ហាពិបាកផ្តាច់ បើសិនជាគ្មានការគាំទ្រ និងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ ហើយចុះក្រោយ យើងនឹងត្រលប់ទៅញៀនស្រាវិញ។
ព្យាបាលដោយប្តូរថ្លើម
មធ្យោបាយនេះអាចនឹងពិចារណាភ្លាមៗលើគ្នាយើងមានជំងឺរលាកថ្លើមធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិត បណ្តាលមកពីថ្នាំ ឬឱសថរុក្ខជាតិនានា។
ជំងឺក្រិនថ្លើមដំណាក់កាលចុងក្រោយដោយសារស្រា ក៏អាចពិចារណាក្នុងការធ្វើការដូរថ្លើមនេះផងដែរ។ ប៉ុន្តែត្រូវផ្តាច់ស្រា និងទទួលការព្យាបាលត្រឹមត្រូវយ៉ាងតិច ៦ខែ ទើបអាចអាចរង់ចាំទទួលការប្តូរថ្លើមបាន។
ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ
៨- ទម្លាប់រស់នៅ
ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ និងវិធីព្យាបាលតាមផ្ទះ អាចជួយបង្ការ និងគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺបាន ដូចជា៖
– ប្រើថ្នាំឲ្យបានត្រឹមត្រូវ៖ ត្រូវប្រើតាមវេជ្ជបញ្ជា និងពេលចាំបាច់តែប៉ុណ្ណោះ។
– ប្រើថ្នាំតាមកម្រិតណែនាំ៖ មិនត្រូវប្រើថ្នាំលើសកម្រិតឡើយ ទោះអាការៈជំងឺមិនបានធូរស្រាលក៏ដោយ។
– ប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះឱសថរុក្ខជាតិ និងអាហារបំប៉ន៖ កុំស្មានថាផលិតផលធម្មជាតិគ្មានគ្រោះថ្នាក់នោះ ហើយត្រូវពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យមុនពេលប្រើប្រាស់។
– មិនត្រូវផឹកស្រាជាមួយថ្នាំ៖ មិនត្រូវផឹកស្រាពេលកំពុងប្រើថ្នាំនោះទេ ត្រូវពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ ឬឱសថការី ពីអន្តរកម្មថ្នាំដែលយើងប្រើ។
– ការពារខ្លួនពីសារធាតុគីមី៖ បើសិនជាយើងធ្វើការជាមួយ ឬប្រើសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ណាមួយនោះ ត្រូវការពារខ្លួនឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ បើមានបញ្ហាឧប្បទ្ទវហេតុណាមួយនោះ សូមទាក់ទងទៅសេវាសង្គ្រោះបន្ទាន់ឲ្យបានលឿនបំផុត។
– ថ្នាំ និងសារធាតុគីមីផ្សេងៗ៖ ត្រូវទុកឲ្យផុតពីដៃក្មេង ចៀសវាងការលេបដោយចៃដន្យ។
អត្ថបទគួរអាន៖
- ដឹងថាធ្វើការរវល់ច្រើនមិនសូវបានចម្អិនម្ហូប តែអាហារប្រភេទនេះគួរកាត់បន្ថយខ្លះ
- លាបពណ៌សក់ និងអ៊ុតសក់ត្រង់ច្រើន អាចប្រឈមជំងឺមហារីកសុដន់
- គួរជ្រើសរើសក្រែមលាបមាត់បែបណាទើបសុវត្ថិភាព?
- កុំចេះតែផឹក! ភេសជ្ជៈផ្អែម បង្កជំងឺមហារីកច្រើនមុខ
- ករណីមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម អាចប្រឈមខ្ពស់ កើតជំងឺមហារីក ១ទៀត
- ញ៉ាំអាហារទាំងនេះប្រចាំថ្ងៃមិនល្អទេ អាចប្រឈមជំងឺមហារីក
បដិសេធ
Hello Health Group និង “Hello គ្រូពេទ្យ” មិនចេញវេជ្ជបញ្ជា មិនធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬព្យាបាលជូនទេ៕
Toxic hepatitis. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/toxic-hepatitis/symptoms-causes/syc-20352202. Accessed December 14, 2017.
Toxic Hepatitis. https://www.ucsfhealth.org/conditions/toxic_hepatitis/. Accessed December 14, 2017.
Toxic Hepatitis. https://www.liver.ca/patients-caregivers/liver-diseases/toxic-hepatitis/. Accessed December 14, 2017.
កំណែប្រែបច្ចុប្បន្ន
06/02/2025
អត្ថបទដោយ Chamnan Amrith
ត្រួតពិនិត្យដោយ វេជ្ជ. ចាន់ ស៊ីណេត
បច្ចុប្បន្នភាពដោយ៖ នូ សោភ័ណ្ឌ
ត្រួតពិនិត្យដោយ
វេជ្ជ. ចាន់ ស៊ីណេត
ឯកទេសសម្ភព និងរោគស្ត្រី · មន្ទីរពេទ្យបង្អែកមិត្តភាពកម្ពុជា-ចិន សែនសុខ
ផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតើអត្ថបទនេះមានប្រយោជន៍ដែរទេ?
ផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម