ស្វែងយល់ពីមូលដ្ឋានគ្រឹះ

១- អ្វីទៅជាជំងឺវិកលចរិត (Schizophrenia)?

ជំងឺវិកលចរិត ឬជំងឺស្គីហ្សូហ្វ្រេនៀ (Schizophrenia) គឺជាជំងឺផ្លូវចិត្តរ៉ាំរ៉ៃធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការគិត។ អ្នកមានជំងឺនេះនាំឲ្យមិនអាចបែកចែកបានថាអ្វីជាការពិត ឬមិនពិត។ ការគិតរបស់អ្នកជំងឺអាចប្រែទៅជាលឿន ឬក៏យឺតជាងមុន ឬក៏គាំងតែម្តង ជាហេតុនាំឲ្យល្បឿននៃការនិយាយស្តីរបស់អ្នកជំងឺក៏ប្រែប្រួលទៅតាមហ្នឹងផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សមត្ថភាពនៃការគិតពិចារណា ការចងចាំ ឬក៏ការដោះស្រាយបញ្ហាអ្វីមួយរបស់អ្នកទាំងនោះអាចនឹងធ្លាក់ចុះ ឬក៏បាត់បង់ទៀតផង។

អ្នកជំងឺវិកលចរិត អាចនឹងមានអាកប្បកិរិយាប្លែកៗខុសពីគេដោយសារតែពួកគេអាចស្តាប់ឮនូវអ្វីដែលមិនពិត មើលឃើញនូវអ្វីដែលអ្នកដទៃមើលមិនឃើញ បកប្រែព័ត៌មានដែលទទួលបានខុសពីការពិត ប្រយ័ត្នប្រយែងហួសហេតុ និងមានអារម្មណ៍ឆេវឆាវអាចឈានទៅដល់ការប្រើហិង្សាទៀតផង។ ដោយសារតែជំងឺវិកលចរិតនេះជាប្រភេទជំងឺផ្លូវចិត្តរ៉ាំរ៉ៃ វាតម្រូវឲ្យធ្វើការព្យាបាលមួយជីវិត។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ Major depression (ជំងឺបាក់ទឹកចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ)

២- ជំងឺវិកលវរិកកើតឡើងញឹកញាប់ប៉ុនណា?

ក្នុងចំណោមប្រជាជនទាំងអស់ មានមនុស្សប្រមាណជា ១ភាគរយ មានជំងឺវិកលចរិតនេះ មានន័យថាក្នុងចំណោម ១០០នាក់ មានម្នាក់អាចកើតជំងឺនេះ។ បើធៀបទៅតាមភេទវិញ ទាំងបុរស ទាំងស្រី សុទ្ធតែប្រឈមនឹងការកើតជំងឺនេះដូចគ្នា គ្រាន់តែ ភាគច្រើនមនុស្សប្រុសចាប់ផ្តើមកើតពីពេលពេញវ័យទៅដល់អាយុ ២៥។ ចំណែកឯស្ត្រីវិញ ភាគច្រើនចាប់ផ្តើមកើតជំងឺនេះចាប់ពីវ័យ ២៥ឆ្នាំឡើងទៅ។

ស្វែងយល់អំពីរោគសញ្ញា

១- ជំងឺវិកលចរិតមានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះ?

រោគសញ្ញាចម្បងៗនៃជំងឺវិកលចរិត មានដូចជា៖

មានបញ្ហាក្នុងការគិត ដូចជា ពិបាកក្នុងការសម្រេចចិត្តធ្វើអ្វីមួយ
ពិបាកក្នុងការនិយាយ ឬក៏បង្ហាញប្រាប់ពីអារម្មណ៍របស់ខ្លួន
ខ្លាចទីកន្លែងដែលមានមនុស្សច្រើន
មានការគិតមិនប្រក្រតី៖

ស្រមើស្រមៃ ជាពិសេស ការស្តាប់ឮសំឡេងដែលមិនពិត វាអាចជាសំឡេងច្បាស់ មិនច្បាស់ ប្រុស ស្រី ក្មេង ចាស់ សំឡេងអ្នកស្គាល់គ្នា ឬក៏មិនស្គាល់ទាល់តែសោះ។ សំឡេងទាំងនោះអាចនឹងបញ្ជាប្រាប់អ្នកជំងឺឲ្យធ្វើនូវអ្វីដែលមិនល្អ ដូចជា ការសំលាប់ខ្លួនឯង ឬអ្នកដទៃជាដើម។

មានជំនឿខុសពីការពិត ដូចជា ការប្រុងប្រយ័ត្នហួសហេតុលើសលប់ ជឿថាខ្លួនមានគេតាមសំលាប់ ឬក៏ជឿថាខ្លួនមានសមត្ថភាពពិសេសជាងគេ ឬក៏ជឿថាខ្លួនកំពុងមានជំងឺធ្ងន់ណាមួយ (តាមពិតគ្មាននោះទេ)។

យ៉ាងណាមិញ ជំងឺវិកលចរិតនេះអាចនឹងមានរោគសញ្ញាមួយចំនួនផ្សេងទៀតដែលមិនបានរៀបរាប់ខាងលើ ហេតុនេះ ប្រសិនបើគ្នាយើងមានមន្ទិលសង្ស័យទាក់នងទៅនឹងរោគសញ្ញាណាមួយ គប្បីទៅជួបពិភាក្សាជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យជំនាញ។

២- គួរទៅជួបពេទ្យពេលណា?

អ្នកជំងឺវិកលចរិតមិនដឹងថាខ្លួនមានជំងឺផ្លូវចិត្ត ហើយត្រូវការការព្យាបាលនោះទេ។ ហេតុនេះ ប្រសិនបើគ្នាយើងចាប់អារម្មណ៍ថាមនុស្សជាទីស្រលាញ់ ឬក៏អ្នកនៅជុំវិញខ្លួនយើង មានអាការៈមិនប្រក្រតីណាមួយ ឬក៏អាកប្បកិរិយាប្លែកៗ សូមនាំអ្នកនោះទៅពិនិត្យនៅពេទ្យឲ្យបានឆាប់បំផុតតាមតែអាចធ្វើទៅបាន ហើយជំរើសពេទ្យដែលល្អសម្រាប់ជំងឺប្រភេទនេះនោះគឺពេទ្យជំនាញខាងវិកលវិទ្យា (ផ្លូវចិត្ត) និងប្រព័ន្ធប្រសាទ។

អ្នកជំងឺប្រភេទនេះ អាចនឹងមិនព្រមទៅពេទ្យតាមសម្រួលជាមួយយើងនោះទេ ដូច្នេះ គប្បីទាក់ទងទៅខាងមន្ទីរពេទ្យ ហើយសូមការអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់គ្រូពេទ្យជាមុន ដើម្បីអាចយកអ្នកជំងឺទៅព្យាបាលដោយសុវត្ថិភាព។

ស្វែងយល់អំពីមូលហេតុ

១- មូលហេតុអ្វីខ្លះបណ្តាលឲ្យមានជំងឺវិកលចរិត?

មិនទាន់មានការសិក្សាស្រាវជ្រាវណាអាចបង្ហាញប្រាប់ពីមូលហេតុបង្ករបស់ជំងឺវិកលចរិតនេះច្បាស់លាស់នោះទេ យ៉ាងណាមិញ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿជាក់ថា ចំនុចមួយចំនួនខាងក្រោមនេះអាចដើរតួមួយចំំណែកនៃមូលហេតុបង្កទាំងមូល៖

កត្តាហ្សែន៖ ជំងឺប្រភេទនេះអាចកើតឡើងនៅក្នុងសែស្រឡាយគ្រួសារតែមួយ
កត្តាបរិស្ថាន៖ ដូចជា ការឆ្លងមេរោគ (ពពួកវីរុសផ្សេងៗជាដើម) និងបញ្ហាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភក្រោយពេលកើតពីផ្ទៃម្តាយ
បម្រែបម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធ និងសារធាតុគីមីនៅក្នុងខួរក្បាល

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖

ស្វែងយល់ពីកត្តាប្រឈម

១- កត្តាអ្វីខ្លះធ្វើឲ្យមនុស្សយើងកាន់តែប្រឈមនឹងជំងឺវិកលចរិត?

មានកត្តាជាច្រើនអាចធ្វើឲ្យមនុស្សយើងកាន់តែប្រឈមទៅនឹងការកើតជំងឺនេះ ដូចជា៖

ធ្លាប់មានសែស្រឡាយគ្រួសារកើតជំងឺវិកលចរិតពីមុន ជាពិសេស ប្រសិនបើឪពុកម្តាយ ឬក៏បងប្អូនបង្កើតធ្លាប់មានជំងឺនេះពីមុន អត្រានៃការកើតជំងឺវិកលចរិតមានច្រើនជាងមនុស្សធម្មតាដល់ទៅ១០ដង។
ធ្លាប់មានជំងឺបង្កដោយពពួកមេរោគវីរុសពីមុន ឬក៏ធ្លាប់ពុលសារធាតុណាមួយ ឬក៏ម្តាយមានបញ្ហាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភកំឡុងពេលពពោះ ជាពិសេស កំឡុងពេល ៦ខែដំបូង។
មានឪពុកវ័យចំណាស់
ធ្លាប់ប្រើពពួកថ្នាំសរសៃប្រសាទពេលនៅក្មេង
មានជំងឺប្រព័ន្ធភាពស៊ាំប្រឆាំងនឹងខ្លួនឯង

ស្វែងយល់អំពីការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

១- ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺវិកលចរិតដោយរបៀបណា?

ជាទូទៅ ក្នុងករណីដែលគ្រូពេទ្យសង្ស័យថាអ្នកណាម្នាក់មានជំងឺវិកលចរិត គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការពិនិត្យទៅលើប្រវត្តិជំងឺពីមុន ពិនិត្យទាំងផ្នែកគ្លីនិចទាំងរាងកាយ និងធ្វើតេស្តមួយចំនួន ដូចជា៖

ពិនិត្យបរិមាណគ្រាប់ឈាមសរុប (CBC)
ធ្វើតេស្តឈាមមួយចំនួនផ្សេងទៀតដើម្បីកំណត់រោគវិនិច្ឆ័យជំងឺផ្សេងៗដែលអាចនាំឲ្យអ្នកជំងឺមានអាការៈស្រដៀងៗគ្នានឹងជំងឺនេះ
វាស់បរិមាណកម្រិតជាតិស្រា និងគ្រឿងញៀនផ្សេងៗ
គ្រូពេទ្យក៏អាចនឹងតម្រូវឲ្យធ្វើតេស្តរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រមួយចំនួនផ្សេងទៀត ដូចជា ការថតស្កេន MRI និង CT ផងដែរ។
ការធ្វើតេស្តផ្នែកផ្លូវចិត្ត៖ គ្រូពេទ្យឯកទេសខាងវិកលវិទ្យាអាចធ្វើការពិនិត្យផ្នែកផ្លូវចិត្តអ្នកជំងឺតាមរយៈការសង្កេតលើរូបរាងខាងក្រៅ សកម្មភាព និងអាកប្បកិរិយា ក៏ដូចជាធ្វើការសាកសួរទៅលើការគិត និងអារម្មណ៍របស់អ្នកជំងឺ សង្កេតមើលថាមានជំនឿអ្វីមួយខុសពីការពិត ការស្រមើស្រមៃ ឬក៏មានប្រើសារធាតុណាមួយលើសពីកម្រិតដែលអាចបណ្តាលឲ្យអ្នកជំងឺមានគំនិតសំលាប់ខ្លួន ឬក៏ក្លាយទៅជាកាចឆេវឆាវប្រើហិង្សាឬទេ។

២- តើព្យាបាលជំងឺវិកលចរិតដោយរបៀបណា?

គេមិនអាចព្យាបាលជំងឺវិកលចរិតនេះឲ្យជាដាច់នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែគេអាចព្យាបាលរោគសញ្ញារបស់ជំងឺនេះដោយការប្រើថ្នាំ និងការព្យាបាលតាមបែបពុទ្ធិអាកប្បកិរិយា (CBT: Cognitive behavioral therapy)។

ជំងឺផ្លូវចិត្តភាគច្រើនកើតឡើងដោយសារតែអ្នកជំងឺគិតខុសពីការពិត ឬក៏គិតបែបអវិជ្ជមានក្នុងរយៈពេលយូរ ហេតុនេះ ទើបតម្រូវឲ្យមានការព្យាបាលតាមបែបពុទ្ធិអាកប្បកិរិយាពីសំណាក់គ្រូពេទ្យដើម្បីផ្លាស់ប្តូរការគិត ក៏ដូចជាអាកប្បកិរិយាមិនប្រក្រតីឲ្យត្រលប់ទៅសភាពធម្មតាវិញ។ វិធីព្យាបាលប្រភេទនេះ ធ្វើឡើងតាមរយៈការជួយអ្នកជំងឺឲ្យគិតក្នុងផ្លូវត្រឹមត្រូវ ដើម្បីស្វែងរកទំលាប់មិនល្អណាមួយដែលជំងឺបង្កឲ្យមានជំងឺនេះ។ បន្ទាប់មកទៀត គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការវឹកហាត់លើផ្នែកអាកប្បកិរិយាផ្សេងៗទៀតនៃអ្នកជំងឺដើម្បីទាញស្មារតីមិនឲ្យគិតក្នុងផ្លូវអាក្រក់ទៀត។ នៅពេលដែលអ្នកជំងឺឈប់គិតក្នុងផ្លូវអវិជ្ជមានទាំងនេះ មានន័យថាការព្យាបាលរោគសញ្ញានៃជំងឺវិកលចរិតនេះទទួលបានជោគជ័យហើយ។

គ្រូពេទ្យក៏អាចនឹងតម្រូវឲ្យអ្នកជំងឺប្រើពពួកថ្នាំប្រឆាំងនឹងជំងឺសរសៃប្រសាទប្រចាំថ្ងៃផងដែរ ដើម្បីជៀសវាងការកើតមានរោគសញ្ញាផ្សេងៗទៀត ដូចជា ការមានជំនឿ និងការគិតខុសពីការពិតជាដើម។ លើសពីនេះ គ្រូពេទ្យក៏អាចនឹងបន្ថែមការព្យាបាលបែបចិត្តសាស្ត្រសង្គមដល់អ្នកជំងឺ ដើម្បីប្រាកដថាអាចប្រាស្រ័យទាក់ទងល្អជាមួយនឹងអ្នកនៅជុំវិញខ្លួនផងដែរ។ ការព្យាបាលតាមបែបចិត្តសាស្ត្រសង្គមនេះ ជាប្រភេទវិធីព្យាបាលតាមការប្រឹក្សាយោបល់ដោយការលើកទឹកចិត្តអ្នកជំងឺឲ្យចូលរួមសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃជាមួយនឹងក្រុមសមាជិកដទៃដែលអាចមានជំងឺស្រដៀងៗគ្នា ដើម្បីឆ្ពោះទៅដល់គោលដៅជាសះស្បើយបានកាន់តែឆាប់រហ័សហើយមានប្រសិទ្ធិភាព។

បំលាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និង វិធីព្យាបាលនៅផ្ទះ

១- បំលាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងវិធីព្យាបាលតាមផ្ទះអ្វីខ្លះ អាចជួយសម្រួលដល់ការព្យាបាលជំងឺវិកលចរិត?

ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរបបក្នុងការរស់នៅ និងវិធីព្យាបាលតាមផ្ទះមួយចំនួនខាងក្រោមនេះអាចជួយឲ្យអ្នកជំងឺសម្របខ្លួនទៅនឹងការព្យាបាលជំងឺវិកលចរិតនេះ ដូចជា៖

ញ៉ាំថ្នាំទៅតាមវេជ្ជបញ្ជាជារៀងរាល់ថ្ងៃ
ចូលរួមសកម្មភាព ឬក៏កម្មវិធីជាក្រុមតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យ (អាចសាកល្បងចូលរួមក្រុមអ្នកស្ម័គ្រចិត្តណាមួយដែលមានសមាជិកមានបទពិសោធន៏ជំងឺ ឬក៏បញ្ហាស្រដៀងៗគ្នា)
ចៀសវាងការទទួលទានស្រា ព្រោះវាអាចជះឥទ្ធិពលដល់ប្រសិទ្ធភាពរបស់ថ្នាំ
ចៀសវាងការទុកសមាជិកគ្រួសារដែលមានជំងឺនេះចោលក្រោមសម្ពាធ ឬក៏ភាពតានតឹងណាមួយដោយគ្មានការអើពើ។ គប្បីធ្វើការកត់សំគាល់រាល់ភាពតានតឹង ការគេង ឬក៏ញ៉ាំមិនគ្រប់ និងការទទួលទានកាហ្វេរបស់អ្នកជំងឺផងដែរ ព្រោះអាចធ្វើឲ្យអាការៈជំងឺនេះរើឡើងម្តងទៀតផងដែរ។
ទាក់ទងទៅគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់ ប្រសិនបើអ្នក ឬក៏សមាជិកណាមួយក្នុងគ្រួសារលឺសំឡេងប្លែកៗដែលអ្នកដទៃមិនឮឬក៏មានជំនឿខុសពីការពិត ឬក៏មានការគិតមិនប្រក្រតីណាមួយ ឬក៏មានបញ្ហាក្នុងការគេង ក៏ដូចជាមានគំនិត ឬក៏គំរោងចង់សំលាប់ខ្លួនផ្សេងៗ។
ចៀសវាងរាល់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ ឬក៏គ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ណាមួយ។
ចៀសវាងរាល់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំដោយមិនបានពិគ្រោះជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យជាមុន ឬក៏ដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជាពីគ្រូពេទ្យ។

Schizophrenia (ស្វែងយល់អំពីជំងឺវិកលចរិត )

ស្វែង​យល់​ពី​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ