និយមន័យ

១- អ្វីទៅជាជំងឺ រលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis)?

រលាកច្រមុះ គឺជាការរលាកនៅក្នុងស្រទាប់ស្ដើងរបស់ច្រមុះ ហើយជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic Rhinitis) គឺជាប្រភេទជំងឺមួយនៃប្រភេទជំងឺជាច្រើនរបស់ជំងឺរលាកច្រមុះ កើតឡើងនៅពេលយើងដកដង្ហើមចូលទៅដោយ សារធាតុនាំឲ្យអាលែកហ្ស៊ី (Allergens)។

ជំងឺអាលែកហ្ស៊ីដោយសារអាល្លែកហ្ស៊ីនេះ គឺមានពីរប្រភេទគឺ អាលែកហ្ស៊ីតាមរដូវ (Seasonal – គឺកើតឡើងក្នុងពេលណាមួយនៅក្នុងឆ្នាំ) និង អាលែកហ្ស៊ីពេញមួយឆ្នាំ (Perennial)។

២- តើជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ីកើតឡើងញឹកញាប់ឬទេ?

ជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) គឺកើតឡើងញឹកញាប់ណាស់ ហើយវាអាចប៉ះពាល់ចំពោះអ្នកជំងឺគ្រប់វ័យ។ យោងតាមស្ថិតិ ពីវិទ្យាស្ថានអាលែកហ្ស៊ី ជំងឺហឺតនិងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្ហាញថា ភាគរយអ្នកដែលមានជំងឺនេះ គឺនៅចន្លោះ ពី ១០ ទៅ៣០ ភាគរយនៃប្រជាជនពិភពលោកទាំងមូល ហើយភាគច្រើនកើតឡើងដោយសារតែលម្អងផ្កា (Pollen)។

រោគសញ្ញា

៣- តើរោគសញ្ញាជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) មានអ្វីខ្លះ?

រោគសញ្ញាទូទៅនៃជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) រួមមាន៖

– កណ្ដាស់

– ហៀរសំបោរ

– រមាស់ច្រមុះ ភ្នែក បំពងក ស្បែក ឬផ្នែកផ្សេងៗទៀត

– ក្អក

– តឹងច្រមុះ

– ឈឺ ឬរមាស់ បំពង់ក

– ហៀរទឹកភ្នែក

– មានរង្វង់ខ្មៅនៅខាងក្រោមភ្នែក

– ឈឺក្បាលញឹកញាប់

– មានរោគសញ្ញាស្រដៀងជំងឺត្រអក ដូចជា ស្បែកស្ងួតខ្លាំង រមាស់ ដែលជាញឹកញាប់មានពងបែក

– កន្ទាលត្រអាក

– អស់កម្លាំងខ្លាំង

– ឈឺក្បាល

អាចនៅមានរោគសញ្ញាផ្សេងទៀតដែលមិនបានរៀបរាប់ខាងលើ ដូចនេះប្រសិនបើមានការព្រួយបារម្ភពីរោគសញ្ញា សូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។

៤- តើពេលណាត្រូវទៅជួបពេទ្យ?

យើងគួរតែជួបពេទ្យប្រសិនបើ៖

– មានរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ

– ការព្យាបាលដែលធ្លាប់មានប្រសិទ្ធភាពពីមុន ប្រែជាមិនមានប្រសិទ្ធភាពវិញ

– រោគសញ្ញាមិនធូរស្បើយ បន្ទាប់ពីព្យាបាលរួច

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ ធ្វើម៉េចអាចដឹងកូនអាលែកហ្ស៊ីជាមួយអាហារ? មូលហេតុ និងរោគសញ្ញាម៉េចខ្លះ?

អាលែកហ្ស៊ីពីអ្វីមួយ

មូលហេតុ

៥- តើជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) បង្កដោយមូលហេតុអ្វី?

ពេលយើងដកដង្ហើម ចូលពពួកអាលែកហ្ស៊ែន (Allergen – សារធាតុបង្កអាលែកហ្ស៊ី) ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់អ្នកនឹងបញ្ចេញ សារធាតុហ៊ីស្តាមីន (Histamines) ដែលជាសារធាតុ គីមីមាននាទី ការពាររាងកាយពីកត្តាគ្រោះថ្នាក់ខាងក្រៅ។ សារធាតុគីមីនេះ គឺជាមូលហេតុដែលនាំអោយយើងមានរោគសញ្ញាលេចចេញឡើង បង្កឲ្យមានជំងឺ រលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) កើតឡើង។

សារធាតុអាលែកហ្ស៊ែនទូទៅ រួមមាន៖

– លម្អងផ្កា

– ស្មៅ

– ផ្សិត

– រោមសត្វ

– ផ្សែងបារី

– ទឹកអប់

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ ប្រយ័ត្នកុំលេងសើច! អាលែកហ្ស៊ីច្រមុះ អាចធ្វើឲ្យកើតហឺត

កត្តាប្រឈម

៦- កត្តាប្រឈមអ្វីខ្លះនាំឲ្យកើតជំងឺ រលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) កាន់តែធ្ងន់?

មានកត្តាជាច្រើនដែលនាំឲ្យជំងឺនេះកាន់តែធ្ងន់ ដូចជា៖

– សារធាតុគីមី

– សីតុណ្ហភាពត្រជាក់

– សំណើម

– ខ្យល់

– ខ្យល់ពុល

– ថ្នាំបាញ់សក់ (Hairspray)

– ទឹកអប់

– ផ្សែងចេញពីដុតកំណាត់ឱស

– ផ្សែងភ្លើង

រោគវិនិច្ឆ័យនិងការព្យាបាល

ព័ត៌មានដែលផ្ដល់ឲ្យនេះមិនមែនជាការផ្ដល់ប្រឹក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្ដនោះទេ គប្បីទៅពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានបន្ថែម។

៧- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?

ដំបូងបំផុត គ្រូពេទ្យនឹងសួរពីរោគសញ្ញា ដើម្បីប្រាកដពីស្ថានភាពជំងឺរបស់យើងថាតើជាប្រភេទរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ី តាមរដូវកាល (Seasonal) ឬពេញមួយឆ្នាំ (perennial)។ បន្ទាប់មក ការពិសោធន៍លើស្បែក នឹងត្រូវធ្វើ ដោយដាក់សារធាតុមួយចំនួនលើស្បែករបស់អ្នកជំងឺ។ គ្រូពេទ្យអាចដឹងពីមូលហេតុបង្កជំងឺ បើសិនជានៅលើស្បែកអ្នកជំងឺមានលេចចេញដុំពកក្រហមតូចមួយឡើង។

ក្នុងករណីអ្នកជំងឺមិនអាចធ្វើតេស្តនៅលើស្បែកបាន គ្រូពេទ្យនឹងតម្រូវឲ្យធ្វើតេស្តឈាមវិញ ដែលគេស្គាល់ថាជាតេស្ត radioallergosorbent test (RAST)។ តេស្តនេះអាចធ្វើឲ្យដឹងពីចំនួនអង់ទីករ អ៊ីមុយណូគ្លូប៊ុយលីន E (Immunoglobulin E Antibodies) ដែលប្រឆាំងនឹង សារធាតុអាលែកហ្ស៊ែន នៅក្នុងឈាមរបស់អ្នកជំងឺ ហើយតេស្តនេះក៏អាចវាស់ដឹងពីកម្រិតសារធាតុដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហាអាលែកហ្ស៊ីផងដែរ។

៨- ព្យាបាលដោយវិធីណា?

ថ្នាំពេទ្យ

គ្រូពេទ្យអាចនឹងចេញវេជ្ជបញ្ជាឲ្យប្រើថ្នាំដើម្បីកាត់បន្ថយរោគសញ្ញារបស់ជំងឺ ហើយថ្នាំដែលគ្រូពេទ្យច្រើនចេញវេជ្ជបញ្ជារួមមាន៖

– ថ្នាំប្រឆាំងហ៊ីស្តាមីន (Antihistamines)៖ ពពួកថ្នាំនេះ គឺជាដំណោះស្រាយល្អបំផុតក្នុងការព្យាបាលជំងឺនេះ ព្រោះវាមានសកម្មភាពបញ្ឈប់ការផលិតសារធាតុហ៊ីស្តាមីន (histamines) ។ ថ្នាំពពួកនេះ អាចប្រើដោយលេប ឬបាញ់ច្រមុះ (Nasal spray) ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃថ្នាំប្រភេទនេះ គឺអាចបង្កឲ្យអ្នកជំងឺងងុយគេងបាន។

– ពពួកថ្នាំ Decongestants ៖ នៅពេលដែលតឹងច្រមុះ ពពួកថ្នាំនេះគឺពិតជាអាចជួយសម្រួលបញ្ហានេះបាន ប៉ុន្តែត្រូវចាំថាអ្នកមិនគួរប្រើពពួកថ្នាំនេះ យូរជាងបីថ្ងៃនោះទេ។

– ថ្នាំបាញ់ច្រមុះពពួក កកទីកូអ៊ីត (Nasal Corticosteroids)៖ ថ្នាំទាំងនេះ គឺមានប្រសិទ្ធភាពល្អណាស់ក្នុងការព្យាបាលជំងឺរលាកច្រមុះដោយសារអាលែកហ្ស៊ីនេះ។

បើសិនអ្នកប្រើថ្នាំប្រភេទផ្សេងទៀតពីថ្នាំខាងលើ សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជាមុនសិន មុននឹងប្រើវាដើម្បីព្យាបាលជំងឺ។

ថ្នាំចាក់ប្រឆាំងអាលែកហ្ស៊ី (Allergy shots)

បើសិនស្ថានភាពជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ គ្រូពេទ្យនឹងណែនាំអ្នកឲ្យយើងចាក់ថ្នាំ immunontherapy – ការព្យាបាលដោយប្រព័ន្ធភាពសាំ។ ការព្យាបាលនេះ រួមមាន ការចាក់បញ្ចូលពពួកអាលែកហ្ស៊ែន ដែលបង្កឲ្យអ្នកមានអាលែកហ្ស៊ី ជា ទៀងទាត់ រហូតដល់រោគសញ្ញាអ្នកអាចគ្រប់គ្រងបាន ហើយថ្នាំនឹងចាក់ចូលក្នុងរាងកាយរបស់យើង។

ការព្យាបាលដោយប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដោយដាក់ក្រោមអណ្ដាត (Sublingual immunotherapy – SLIT)

ការព្យាបាលនេះ គឺដូចនឹងការព្យាបាលតាមការចាក់ខាងលើដែរ ប៉ុន្តែថ្នាំដែលប្រើគឺត្រូវដាក់នៅក្រោមអណ្ដាត។ ផលរំខានដែលអាចកើតឡើងរួមមានរមាស់នៅក្នុងមាត់ ឬត្រចៀក និងក្រហាយបំពង់ក។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ ចូលចិត្តប្រឡែងលេង ឬនៅក្បែរសត្វឆ្មាធ្វើឲ្យកើតហឺត?

ការផ្លាស់ប្ដូររបៀបរស់នៅ និងព្យាបាលនៅផ្ទះ

៩- តើការផ្លាស់ប្ដូររបៀបរស់នៅ ឬការព្យាបាលនៅផ្ទះអ្វីខ្លះ ដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងជំងឺ?

ដើម្បីការពារកុំឲ្យកើតមានជំងឺនេះសារជាថ្មី អ្នកគួរតែចៀសឆ្ងាយពីពពួកអាលែកហ្ស៊ែនដែលបង្កឲ្យអ្នកមានជំងឺនេះ។ ឧទាហរណ៍ជំនួសឲ្យការបើកបង្អួច ដែលនាំឲ្យខ្យល់និងពពួកលំអងផ្សេងៗចូល អ្នកគួរតែសាកល្បងប្រើម៉ាស៊ីនត្រជាក់ជំនួសវិញ។ បើសិនអ្នកមានសំនួរអ្វី សូមពិគ្រោះជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យ ដើម្បីអាចដឹងកាន់តែច្បាស់ពីដំណោះស្រាយល្អបំផុតសម្រាប់អ្នក។

Allergic Rhinitis (ជំងឺ រលាក​ច្រមុះ​ដោយសារ​អាល្លែកហ្ស៊ី)

និយមន័យ

១- អ្វី​ទៅ​ជា​ជំងឺ រលាក​ច្រមុះ​ដោយសារ​អាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis)?

២- តើ​ជំងឺ​រលាក​ច្រមុះ​ដោយសារ​អាលែកហ្ស៊ីកើត​ឡើង​ញឹក​ញាប់​ឬ​ទេ?

រោគ​សញ្ញា

៣- តើ​រោគ​សញ្ញាជំងឺរលាក​ច្រមុះ​ដោយសារ​អាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) មាន​អ្វី​ខ្លះ?

៤- តើ​ពេល​ណា​ត្រូវ​ទៅ​ជួប​ពេទ្យ?

មូលហេតុ

៥- តើ​ជំងឺរលាក​ច្រមុះ​ដោយសារ​អាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) បង្ក​ដោយ​មូល​ហេតុ​អ្វី?

កត្តាប្រឈម

៦- កត្តា​ប្រឈម​អ្វី​ខ្លះ​​នាំឲ្យ​កើត​ជំងឺ រលាក​ច្រមុះ​ដោយសារ​អាលែកហ្ស៊ី (Allergic rhinitis) កាន់​តែ​ធ្ងន់?

រោគ​វិនិច្ឆ័យ​និង​ការ​ព្យាបាល