និយមន័យ

១- អ្វីជាជំងឺស្ទះតម្រងនោម?

ជំងឺស្ទះតម្រងនោម កើតឡើងនៅពេលប្រព័ន្ធទឹកនោម ដែលបង្កើតឡើងដោយតម្រងនោម សម្រាប់ដឹកនាំទឹកនោមពីតម្រងនោមទៅប្លោកនោម បំពង់បង្ហូរទឹកនោម និងប្លោកនោម ត្រូវបានស្ទះ។ ករណីបំពង់បង្ហូរទឹកនោមស្ទះ អាចកើតមានតាំងពីកំណើត ឬបណ្តាលមកពីស្នាមនៅតម្រងនោមដោយសារពីគ្រួស ឬមានការធ្វើការវះកាត់ពីមុន។ ស្នាមទាំងនោះអាចបណ្តាលមកពីជំងឺមហារីក (ដូចជាការព្យាបាលវិទ្យុសកម្ម) ក្រួសក្នុងតម្រងនោម ធ្លាប់វះកាត់ពីមុន ឬស្ថានភាពសុខភាពមួយចំនួនកើតពីកំណើត។

នៅពេលបំពង់បង្ហូរទឹកនោមស្ទះ ទឹកនោមនឹងមិនអាចហូរពីតម្រងនោម ទៅប្លោកនោមបានទេ ហើយនឹងហូរបញ្ច្រាសត្រឡប់ទៅរកតម្រងនោមវិញ បណ្តាលឲ្យមានការឆ្លងរោគ ឬខូចខាតរយៈពេលយូរ។

២- ជំងឺស្ទះតម្រងនោមកើតឡើងញឹកញាប់ដែរទេ?

ជំងឺស្ទះតម្រងនោម អាចកើតលើមនុស្សគ្រប់វ័យ ប៉ុន្តែយើងអាចកាត់បន្ថយអត្រាប្រឈមកើតជំងឺបាន។ សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។

រោគសញ្ញា

៣- រោគសញ្ញាជំងឺស្ទះតម្រងនោមមានអ្វីខ្លះ?

ពេលខ្លះ ជំងឺស្ទះតម្រងនោម អាចគ្មានរោគសញ្ញាអ្វីគួរឲ្យកត់សម្គាល់ឡើយ ហើយរោគសញ្ញា អាស្រ័យទៅលើកន្លែងដែលស្ទះ លក្ខខណ្ឌនៃការស្ទះ មិនជិត ឬស្ទះជិតទាំងស្រុង បើការស្ទះកាន់តែឆាប់នោះ ការប៉ះពាល់លើតម្រងនោមមួយ ឬទាំងពីរ ក៏កាន់តែឆាប់ដូចគ្នា ខណៈរោគសញ្ញាជំងឺអាចមានដូចជា៖

– ឈឺតម្រងនោម

– បរិមាណទឹកនោមប្រែប្រួល

– ពិបាកនោម

– មានឈាមក្នុងទឹកនោម

– មានការឆ្លងរោគលើផ្លូវទឹកនោមច្រើនដង

– សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់

នៅមានរោគសញ្ញាផ្សេងៗទៀតដែលមិនបានរៀបរាប់ខាងលើ បើមានចម្ងល់ទាក់ទងរោគសញ្ញាខាងណាមួយ សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ។

៤- ពេលណាត្រូវទៅជួបពេទ្យ?

បើសិនយើងប្រទះឃើញរោគសញ្ញាដូចខាងលើ ឬរោគសញ្ញាណាមួយគួរឲ្យសង្ស័យ ត្រូវពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ ព្រោះរាងកាយមនុស្សម្នាក់ៗមានភាពខុសគ្នា រោគសញ្ញាក៏ខុសគ្នាដែរ។

ត្រូវស្វែងរកជំនួយវេជ្ជសាស្រ្តជាបន្ទាន់បើមានបញ្ហាដូចជា៖

– ឈឺចាប់ខ្លាំងមិនអាចអង្គុយ ឬរកចលនាណាធ្វើឲ្យបានធូរស្រាលបាន

– ឈឺចាប់ រួមនឹងមានចង្អោរ ក្អួត

– ឈឺចាប់ និងមានអាការៈគ្រុនក្តៅ ញាក់

– មានឈាមក្នុងទឹកនោម

– ពិបាកនោម។

មូលហេតុបង្ក

៥- មូលហេតុបង្កឲ្យមានជំងឺស្ទះតម្រងនោម

ប្រភេទជំងឺស្ទះតម្រងនោម គឺមានច្រើន នាំឲ្យមូលហេតុក៏អាចខុសៗគ្នា អាស្រ័យលើអ្នកជំងឺម្នាក់ៗ ខណៈមូលហេតុជាទូទៅមានដូចជា៖

– ស្ទះបំពង់បង្ហូរទឹកនោម៖ ស្ទះបំពង់បង្ហូរទឹកនោម ជាមូលហេតុចម្បងមួយនាំឲ្យយើងមានជំងឺស្ទះតម្រងនោម ខណៈមូលហេតុមានដូចជា៖

បំពង់បង្ហួរទឹកនោមជាន់គ្នា ជាបំពង់នាំទឹកនោមពីតម្រងនោម ទៅប្លោកនោម ដោយជំងឺនេះ កើតមានញឹកញាប់ណាស់ ជាជំងឺពីកំណើត (Congential) កើតមានលើបំពង់បង្ហួរនោមពីរ នៅលើតម្រងនោមតែមួយ។ ផ្នែកទីពីរនៃបំពង់អាចប្រក្រតី ឬវិវត្តនៅផ្នែកខ្លះ។ បើវាមិនអាចដំណើរការបានល្អ នោះទឹកនោមនឹងច្រាលទៅក្នុងតម្រងនោមវិញ នឹងធ្វើឲ្យខូចខាតតម្រងនោមតែម្តង។
ភាពមិនប្រក្រតីរបស់បំពង់បង្ហួរទឹកនោមដែលភ្ជាប់នឹងប្លោកនោម ឬតម្រងនោម បានរាំងស្ទះលំហូរទឹកនោម។ ភាពប្រក្រតីតំណភ្ជាប់រវាងបំពង់បង្ហូរទឹកនោម និងតម្រងនោម (Ureteropelvic junction) អាចបណ្តាលឲ្យហើមតម្រងនោម និងអាចធ្វើឲ្យតម្រងនោមលែងដំណើរការ។ ភាពមិនប្រក្រតីនេះ អាចកើតមានពីកំណើត ឬអាចវិវត្តតាំងពីកុមារភាព ក្រោយមានការរបួស មានស្នាម ឬករណីកម្រដែលកើតឡើងពីដុំសាច់។ ការតភ្ជាប់មិនប្រក្រតីរវាងបំពង់បង្ហូរទឹកនោម និងប្លោកនោម (Ureterovesical junction) អាចបណ្តាលឲ្យទឹកនោមច្រាលទៅក្នុងតម្រងនោមវិញ។
ប្រសិនបើបំពង់បង្ហូរទឹកនោមមានទំហំតូច មិនអនុញ្ញាតឲ្យទឹកនោមហូរធម្មតាបាន នឹងមានអាការៈហើម ឬពកនៅក្នុងបំពង់ ដែលនៅជិតប្លោកនោម។ បញ្ហានេះ អាចស្ទះដល់លំហូរទឹកនោម បណ្តាលឲ្យទឹកនោមច្រាលឡើងទៅក្នុងតម្រងនោម នឹងអាចបណ្តាលខូចខាតតម្រងនោមទៀតផង។
Retroperitoneal Fibrosis ជាជំងឺកម្រ កើតមានឡើងនៅពេលដែលការលូតលាស់ជាលិកាសរសៃ នៅពីក្រោយពោះ។ ជាលិកាសរសៃនេះ លូតលាស់ដោយសារជំងឺមហារីក ឬអាចបណ្តាលមកពីការប្រើថ្នាំមួយចំនួនដើម្បីព្យាបាលអាការៈឈឺក្បាលប្រកាំង។ ជាលិកាសរសៃទាំងនេះ នឹងព័ទ្ធជុំវិញ និងបិទរន្ធបំពង់បង្ហូរទឹកនោមបណ្តាលឲ្យទឹកនោមច្រាលត្រឡប់ទៅរកតម្រងនោមវិញ។

– មូលហេតុផ្សេងទៀតអាចកើតមានជំងឺស្ទះតម្រងនោម៖

ក្រួសក្នុងតម្រងនោម
ទល់លាមកធ្ងន់ធ្ងរ អាចកើតមានលើកុមារ ប៉ុន្តែក៏កើតមានលើមនុស្សពេញវ័យដូចគ្នា
មានដុំសាច់ អាចជាមហារីក និងមិនមែនមហារីក (Cancerous- Noncancerous)
មានដុះលូតលាស់ជាលិកាខាងក្នុងស្រទាប់ស្បូន (Endometriosis) ចំពោះស្ត្រី
ហើមរយៈពេលយូរលើជញ្ជាំងបំពង់បង្ហូរទឹកនោម ជាធម្មតា ដោយសារជំងឺ ដូចជា ជំងឺរបេង ឬមានឆ្លងប៉ារ៉ាស៊ីត ត្រូវគេហៅថា ជំងឺ Schistosomiasis។

កត្តាប្រឈម

៦- កត្តាប្រឈមជំងឺស្ទះតម្រងនោម

ជំងឺស្ទះតម្រងនោម អាចមានកត្តាប្រឈមជាច្រើន ហេតុនេះបើមានចម្ងល់ គួរតែពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ព័ត៌មាននេះមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់គ្រប់ប្រភេទជំងឺទេ។ គួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។

៧- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?

ជារឿយៗ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺ ត្រូវធ្វើមុនពេលទារកសម្រាល តាមរយៈឆ្លុះអេកូ ដើម្បីបង្ហាញពីព័ត៌មានលម្អិតពាក់ព័ន្ធការលូតលាស់របស់ទារក ដូចជា តម្រងនោម បំពង់បង្ហូរទឹកនោម និងប្លោកនោម។ វេជ្ជបណ្ឌិត ឆ្លុះអេកូមើលទារកម្តងទៀត ក្រោយសម្រាលរួច ដើម្បីវាយតម្លៃលើតម្រងនោមជាថ្មី។

បើវេជ្ជបណ្ឌិតសង្ស័យថា មានការស្ទះលើបំពង់បង្ហូរទឹកនោម នោះតេស្ត និងការស្កេនមួយចំនួន នឹងត្រូវធ្វើឡើង ដើម្បីរកពីរោគវិនិច្ឆ័យមាន៖

– ការធ្វើតេស្តឈាម និងទឹកនោម៖ គ្រូពេទ្យពិនិត្យមើលឈាម និងទឹកនោម ដើម្បីរកពីរោគសញ្ញាឆ្លងរោគ និងរកពីវត្តមានសារធាតុ Creatinine ដែលអាចបង្ហាញពីដំណើរការមុខងារតម្រងនោម។

– ឆ្លុះអេកូនៅពីខាងក្រោយពោះ (Ultrasound retroperitoneal)៖ វិធីនេះ អាចជួយពេទ្យឃើញពីតម្រងនោម និងបំពង់បង្ហូរទឹកនោម។

– តេស្ត Voiding Cystourethrogram៖ តេស្តនេះធ្វើឡើង ដើម្បីរកមើលភាពមិនប្រក្រតីនៃលំហូរទឹកនោម ដោយគ្រូពេទ្យ នឹងដាក់បញ្ចូលបំពង់តូចមួយតាមរយៈបំពង់បង្ហូរទឹកនោម រួចចាក់សារជាតិពណ៌ចូលទៅក្នុងប្លោកនោម និងថតកាំរស្មីអ៊ិច លើតម្រងនោម បំពង់បង្ហូរទឹកនោមផ្នែកខាងលើ ប្លោកនោម និងបំពង់បង្ហូរទឹកនោមផ្នែកខាងក្រោម មុនពេលយើងនោម។

– ស្កេន Renal Nuclear៖ វិធីនេះ ស្រដៀងគ្នាទៅនឹង IVP (ការចាក់សារធាតុពណ៌តាមសរសៃដើម្បីថត) គ្រូពេទ្យនឹងចាក់សារជាតិពណ៌មានសារធាតុវិទ្យុសកម្មតិចតួចទៅក្នុងដៃ។ មានកាមេរ៉ាពិសេសម្យ៉ាង ចាប់យកវិទ្យុសកម្ម និងបង្កើតបានជារូបភាព អាចឲ្យគ្រូពេទ្យប្រើដើម្បីវាយតម្លៃប្រព័ន្ធទឹកនោម។

– ដាក់កាមេរ៉ាក្នុងបំពង់ទឹកនោម៖ បំពង់តូចមួយមានកាមេរ៉ា និងពន្លឺត្រូវបានដាក់ចូលទៅក្នុងបំពង់បង្ហូរទឹកនោម ឬតាមការវះទំហំតូច។ ប្រព័ន្ធអ៊ុបទិកនេះ អនុញ្ញាតឲ្យគ្រូពេទ្យមើលឃើញខាងក្នុងបំពង់នោម និងប្លោកនោម។

– ស៊ីធីស្កេន (CT)៖ វិធីស្កេននេះ ធ្វើឡើងជាមួយការថតកាំរស្មីអ៊ិច ពីមុំផ្សេងគ្នា អាចបង្កើតបានរូបភាពជាច្រើននៃតម្រងនោម បំពង់បង្ហូរទឹកនោម និងប្លោកនោម។

– ថត MRI៖ ថត MRI នៅពោះ ដោយប្រើដែនម៉ាញ៉េទិច និងរលកវិទ្យុសកម្ម ដើម្បីបង្កើតរូបភាពលម្អិតនៃសរីរាង្គ និងជាលិកានៅក្នុងប្រព័ន្ធទឹកនោម។

៨- ព្យាបាលដោយវិធីណា?

ព្យាបាលជំងឺស្ទះតម្រងនោម ធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង បំបាត់ការស្ទះ ដោយបង្កើតផ្លូវទឹកនោមថ្មី ជួយជួសជុលដល់ការខូចខាតតម្រងនោម ខណៈវិធីព្យាបាលអាចជាការប្រើថ្នាំ Antibiotic ដើម្បីបំបាត់ការឆ្លងមេរោគ និងវិធីសាស្ត្រមួយចំនួនទៀតដូចជា៖

– វិធីបង្ហូរទឹកនោម៖ នៅពេលជំងឺស្ទះតម្រងនោម បណ្តាលឲ្យមានការឈឺចាប់ខ្លាំង ត្រូវបង្ហូរទឹកនោមចេញពីរាងកាយដើម្បីបំបាត់រោគសញ្ញាបណ្តោះអាសន្ន ដោយវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញផ្នែកតម្រងនោម នឹងណែនាំយើងពីវិធីព្យាបាលដូចជា៖

ដាក់ Stent ក្នុងបំពង់បង្ហូរទឹកនោម៖ ជាការដាក់បំពង់ប្រហោងតូចមួយ ទៅក្នុងបំពង់ទឹកនោម ដើម្បីបើកផ្លូវឲ្យទឹកនោមអាចហូរចេញមកក្រៅ។
Percutaneous nephrostomy៖ គ្រូពេទ្យនឹងដាក់បំពង់មួយតាមខ្នង ដើម្បីបង្ហូរទឹកនោមចេញមកក្រៅដោយផ្ទាល់។
Catheter៖ ជាបំពង់ដាក់តាមបំពង់បង្ហូរទឹកនោម ទៅប្លោកនោម ដើម្បីបង្ហូរទឹកនោមចេញមកក្រៅ។ វិធីនេះសំខាន់លើគ្នាយើងមានបញ្ហាលើប្លោកនោម ពិបាកផលិតទឹកនោម។

គ្រូពេទ្យ អាចនឹងណែនាំពីវិធីព្យាបាលរួមគ្នាជាមួយការវះកាត់សក្តិសមបំផុតសម្រាប់យើង។ ការវះបង្ហូរអាច ជាការវះកាត់ណ្តោះអាសន្ន ឬជាអចិន្រ្តៃយ៍ ដោយអាស្រ័យលើស្ថានភាពសុខភាពយើងផ្ទាល់។

– វិធីព្យាបាលដោយវះកាត់៖ វិធីវះកាត់លើព្យាបាលជំងឺស្ទះតម្រងនោម មានច្រើនប្រភេទ ដោយអាស្រ័យលើស្ថានភាពសុខភាពអ្នកជំងឺ ហោយការវះកាត់ទាំងនោះមានដូចជា៖

វះកាត់ Endoscopic៖ ជាវិធីសាស្ត្រវះកាត់ មានកត្តាប្រឈមតិចតួច ដោយមានបំពាក់ឧបករណ៍ឆ្លុះដាក់ចូលតាមបំពង់បង្ហូរទឹកនោម ទៅក្នុងប្លោកនោម និងផ្នែកដទៃទៀតនៃបំពង់ទឹកនោម។ គ្រូពេទ្យ នឹងធ្វើការកាត់ផ្នែកខូច ឬស្ទះ រួចដាក់បំពង់តូចមួយ (Stent) ដើម្បីចំហឲ្យមានប្រហោង។ វិធីនេះ គេធ្វើឡើងទាំង ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាលតែម្តង។
វះកាត់ពោះ៖ ការវះកាត់ គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការវះបើកចំហពោះ ដើម្បីព្យាបាលកន្លែងស្ទះ។
ការវះចោះ៖ ជាការវះតាមរយៈបំពង់តូចមួយមានពន្លឺ និងកាមេរ៉ា អនុញ្ញាតឲ្យគ្រូពេទ្យវះកាត់ មើលឃើញខាងក្នុងសរីរាង្គយើង។ គ្រូពេទ្យធ្វើចោះរន្ធតូចៗមួយ ឬច្រើនចោះតាមស្បែកដើម្បីបញ្ចូលបំពង់ពន្លឺ និងឧបករណ៍ផ្សេងទៀត ត្រូវការប្រើក្នុងដំណើរការវះកាត់។
ការវះកាត់ Robot-assisted laparoscopic surgery៖ ជាការវះចោះ ដោយប្រើមនុស្សយន្ត។

ភាពខុសគ្នាក្នុងចំណោមវិធីវះកាត់ទាំងនេះ គឺរយៈពេលជាសះស្បើយ ចំនួន ក៏ដូចជាទំហំនៃការវះកាត់។ គ្រូពេទ្យឯកទេស នឹងកំណត់ប្រភេទវះកាត់ និងការព្យាបាលសម្រាប់យើង។

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ

៩- ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ

ទម្លាប់រស់នៅ និងវិធីព្យាបាលនៅផ្ទះខ្លះ អាចទប់ទល់ បង្ការ នឹងជំងឺក្រួសក្នុងតម្រងនោមបាន។

Ureteral Obstruction (ជំងឺស្ទះតម្រងនោម)

និយមន័យ

១- អ្វីជា​ជំងឺ​ស្ទះ​តម្រង​នោម?

២- ជំងឺ​ស្ទះ​តម្រង​នោម​កើត​ឡើង​ញឹក​ញាប់​ដែរ​ទេ?

រោគ​សញ្ញា​

៣- រោគសញ្ញាជំងឺ​ស្ទះ​តម្រង​នោម​មាន​អ្វី​ខ្លះ?

៤- ពេលណាត្រូវទៅជួបពេទ្យ?

មូល​ហេតុបង្ក

៥- មូលហេតុបង្ក​ឲ្យ​មាន​ជំងឺ​ស្ទះ​តម្រង​នោម

កត្តា​ប្រឈម

៦- កត្តាប្រឈមជំងឺ​ស្ទះ​តម្រង​​នោម

រោគ​វិនិច្ឆ័យ និងការ​ព្យា​បាល

៧- គួរ​ធ្វើ​រោគវិនិច្ឆ័យដោយ​វិធី​ណា?

៨- ព្យាបាល​ដោយ​វិធី​ណា?