និយមន័យ

១- អ្វីជាការជំងឺមហារីកប្លោកនោម?

២- តើជំងឺមហារីកប្លោកនោមកើតច្រើនដែរឬទេ?

ជំងឺមហារីកប្លោកនោមធម្មតាប៉ះពាល់ដល់មនុស្សវ័យចំណាស់ ទោះជាជំងឺនេះអាចកើតលើមនុស្សគ្រប់វ័យក៏ដោយ។ យោងតាមវិទ្យាស្ថានសុខាភិបាលជាតិ (National Institutes of Health) របស់អាមេរិក បានឱ្យដឹងថាក្នុងមួយឆ្នាំគេធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឃើញមានជំងឺនេះលើបុរសប្រមាណ ៤៥ ០០០ នាក់និងស្ត្រី ១៧ ០០០ នាក់នៅប្រទេសនេះ។

ទោះជាយ៉ាងណាជំងឺនេះយើងអាចគ្រប់គ្រង និងកាត់បន្ថយកត្តាហានិភ័យបាន។ សូមធ្វើការពិភាក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។

រោគសញ្ញា

១- រោគសញ្ញាជំងឺមហារីកប្លោកនោម

មនុស្សភាគច្រើនដែលមានជំងឺមហារីកប្លោកនោមអាចមានឈាមនៅក្នុងទឹកនោម ប៉ុន្តែមិនមានការឈឺចាប់ពេលកំពុងបត់ជើងនោះទេ។ រោគសញ្ញាមួយចំនួនដែលអាចបង្ហាញថាមានជំងឺមហារីកប្លោកនោមមានដូចជា ការអស់កម្លាំង ការស្រកទម្ងន់ និងឈឺឆ្អឹង ជាដើម។ យើងគួរតែយកចិត្តទុកដាក់លើរោគសញ្ញាដូចខាងក្រោម៖

– មានឈាមនៅក្នុងទឹកនោម

– នោមឈឺ

– នោមញឹក

– នោមបន្ទាន់

– នោមទាស់

– ឈឺនៅតំបន់ពោះ

– ឈឺនៅខាងក្រោយខ្នង

២- ពេលណាដែលយើងត្រូវទៅជួបគ្រូពេទ្យ?

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងព្យាបាលនៅដំណាក់កាលដំបូងៗបានទាន់ពេលអាចបញ្ឈប់ និងបង្ការស្ថានភាពជំងឺឲ្យកាន់តែអាក្រក់បាន ដូច្នេះសូមពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតឱ្យបានឆាប់ដើម្បីការពារស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។

ប្រសិនបើយើងមានរោគសញ្ញាដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ សូមរពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត។ ដោយសារតែរាងកាយរបស់មនុស្សយើងគ្រប់រូបធ្វើការខុសៗគ្នា វាល្អបំផុតក្នុងការពិភាក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតពីស្ថានភាពរបស់យើង។

មូលហេតុ

១- មូលហេតុជំងឺមហារីកប្លោកនោម

រហូតមកដល់ពេលនេះមូលហេតុពិតប្រាកដនៃជំងឺមហារីកផ្លោកនោមនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយទេ។ ជំងឺនេះកើតឡើងនៅពេលដែលកោសិកាមិនធម្មតាបានរីកធំធាត់ ហើយកើនឡើងឆាប់រហ័សមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន និងអាចរាលដាលទៅជាលិកាដទៃទៀត។

គេចែកជំងឺមហារីកប្លោកនោមជា ៣ ប្រភេទមាន៖

– កោសិកាមហារីក Transitional cell carcinoma៖ ជាប្រភេទជំងឺមហារីកប្លោកនោមកើតច្រើនជាងគេ។ មហារីកនេះចាប់ផ្តើមពី transitional cells នៅក្នុងស្រទាប់ខាងក្នុងនៃប្លោកនោម។ Transitional cells គឺជាកោសិកាដែលផ្លាស់ប្តូររូបរាងដោយមិនបានខូចខាតនៅពេលដែលជាលិកាត្រូវបានទាញ។

– កោសិកាមហារីក Squamous cell carcinoma៖ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក កោសិកានេះជាប្រភេទមហារីកដ៏កម្រមួយ។ កោសិកានេះចាប់ផ្តើមស្តើង សំប៉ែតនៅក្នុងកោសិកាប្លោកនោមក្រោយពីមានការឆ្លង ឬរលាកនៅក្នុងប្លោកនោម។

– កោសិកាមហារីក Adenocarcinoma៖ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវាជាក៏ប្រភេទមហារីកដ៏កម្រមួយផងដែរ។ កោសិកា glandular វាចាប់ផ្តើមកើតឡើងក្រោយពីការរលាកនៅពេលនៅក្នុងប្លោកនោម។ Glandular cells បង្កើតឡើងដោយក្រពេញ Mucus–secreting glands នៅក្នុងរាងកាយ។

កត្តាប្រឈម

១- កត្តាប្រឈមជំងឺមហារីកប្លោកនោម

យើងនឹងមានហានិភ័យខ្ពស់កើតជំងឺមហារីកផ្លោកនោមប្រសិនបើមានលក្ខខណ្ឌមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

– ការជក់បារី៖ ការជក់បារីស៊ីហ្គា ឬបំពង់បឺតអាចបង្កើនការប្រឈមជំងឺមហារីកប្លោកនោមដោយសារធាតុគីមីក្នុងបារីដែលបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងទឹកនោម។

– វ័យកាន់តែចាស់៖ ហានិភ័យជំងឺមហារីកប្លោកនោមកើនឡើងទៅតាមអាយុរបស់យើង។ ជំងឺមហារីកប្លោកនោមអាចកើតមានគ្រប់វ័យ ប៉ុន្តែវាកម្រកើតលើមនុស្សដែលមានអាយុតិចជាង ៤0 ឆ្នាំ។

– សម្បុរស៖ អ្នកមានសម្បុរស្បែកសមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងសម្បុរផ្សេងទៀត។

– បុរស៖ ប្រុសៗកើតច្រើនជាងស្ត្រី។

– ការប៉ះពាល់ទៅនឹងសារធាតុគីមី៖ តម្រងនោមរបស់យើងមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការច្រោះសារធាតុគីមីពីឈាម ហើយហូរចូលទៅក្នុងប្លោកនោម ដូចនេះហើយសារធាតុគីមីខ្លះអាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកប្លោកនោមបាន។

– ការប្រើថ្នាំជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖ អ្នកដែលកំពុងប្រើថ្នាំ pioglitazone (Actos) សម្រាប់ជំងឺទឹកនោមផ្អែមរយៈពេលច្រើនជាងមួយឆ្នាំ នឹងមានហានិភ័យកើតជំងឺមហារីកប្លោកនោម។

– ការរលាកប្លោកនោមរ៉ាំរ៉ៃ (Chronic bladder inflammation)៖ ការរលាកប្លោកនោមរ៉ាំរ៉ៃ ឬឡើងវិញ (cystitis) ដូចជាការដាក់បំពង់បង្ហូរទឹកនោមរយៈពេលយូរអាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកប្លោកនោម squamous cell bladder cancer បាន។

– មានប្រវត្ដិ ឬគ្រួសារធ្លាប់កើតជំងឺមហារីក៖ បើយើងធ្លាប់កើតជំងឺមហារីកប្លោកនោម នោះយើងនឹងអាចកើតវាម្តងទៀតបាន។ បើយើងមានសាច់ញាតិមួយ ឬច្រើននាក់មានប្រវត្តិកើតជំងឺនេះ នោះយើងក៏អាចមានការកើនឡើងហានិភ័យនៃជំងឺនេះដែរទោះបីជាករណីកម្រក៏ដោយ។

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និង ការព្យាបាល

ព័ត៌មាននេះមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់គ្រប់ជំងឺនោះទេ។ អ្នកគួរតែពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញសំរាប់ពត័មានបន្ថែម។

១– រោគវិនិច្ឆ័យជំងឺមហារីកប្លោកនោម

គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺមហារីកប្លោកនោមដោយប្រើវិធីសាស្រ្តមួយ ឬច្រើនដូចខាងក្រោមនេះ៖

– ការធ្វើតេស្តទឹកនោម៖ គឺជាសំណុំនៃការធ្វើតេស្តដើម្បីរកមើលបំណែកកោសិកា និងសារធាតុខ្លះដូចជាគ្រីស្តាល់ ឬភាគល្អិតនៅក្នុងទឹកនោម។

– ការពិនិត្យក្នុងពោះ ដោយប្រើម្រាមដៃគ្រូពេទ្យ លូកចូលទៅក្នុងទ្វារមាស ឬរន្ធគូថដើម្បីរកដុំពកដែលអាចលូតលាស់មកពីដុំមហារីក។

– Cystoscopy គឺជាបំពង់តូចមួយដែលមានកាមេរ៉ាតូច សំរាប់ដាក់ចូលទៅក្នុងប្លោកនោមអ្នកតាមបំពង់បង្ហូរទឹកនោម។

– ការច្រិបសាច់ធ្វើកោសល្យវិច័្ឆយ៖ គ្រូពេទ្យដាក់ឧបករណ៍តូចមួយចូលតាមបំពង់បង្ហូរទឹកនោមរហូតដល់ប្លោកនោមដើម្បីកាត់យកសាច់គំរូធ្វើតេស្តរកមហារីក។

– ការស្កេន CT ដើម្បីពិនិត្យមើលប្លោកនោម

– An intravenous pyelogram (IVP)

– ការថតកាំរស្មីអ៊ិច (X–rays)

គ្រូពេទ្យអាចវាស់កំរិតមហារីកប្លោកនោមបានតាមកំរិតពី ០ ដល់ ៤ ដើម្បីកំណត់ពីការរាលដាលនៃមហារីក។ កំរិតទាំងនោះមាន៖

– កំរិត ០ មហារីកមិនរីករាលដាលឆ្លងកាត់ស្រទាប់របស់ប្លោកនោមទេ។

– កំរិតទី ១ មហារីកអាចរាលដាលឆ្លងកាត់ស្រទាប់ប្លោកនោម ប៉ុន្តែមិនបានរាលដាលដល់ស្រទាប់របស់សាច់ដុំទេ។

– កំរិតទី ២ មហារីកអាចរាលដាលដល់ស្រទាប់សាច់ដុំបាន។

– កំរិតទី ៣ មហារីកបានរាលដាលទៅជាលិការជុំវិញប្លោកនោម។

– កំរិតទី ៤ មហារីករាលដាលចេញពីប្លោកនោមទៅកន្លែងផ្សេងទៀតដែលនៅជិតៗប្លោកនោមនៅក្នុងរាងកាយ។

២– ការព្យាបាលជំងឺមហារីកប្លោកនោម

ការព្យាបាលគឺអាស្រ័យលើកំរិតនៃមហារីកប្លោកនោម៖

– ការព្យាបាលកំរិតទី ០ និងទី ១៖ មានការវះកាត់យកដុំសាច់ចេញពីប្លោកនោម ការព្យាបាលដោយប្រើគីមី ឬការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម រួមនឹងការប្រើថ្នាំដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំទៅវាយប្រហារលើកោសិកាមហារីក។

– ការព្យាបាលកំរិតទី ២ និងទី ៣៖ ការព្យាបាលជំងឺមហារីកប្លោកនោមកំរិតទី ២ និងកំរិតទី ៣ អាចរួមមាន៖

– កាត់យកចេញនៃផ្នែករបស់ប្លោកនោមខ្លះក្រោយពីធ្វើការព្យាបាលដោយសារធាតុគីមី

– កាត់យកប្លោកនោមចេញទាំងមូល ហើយវះកាត់បង្កើតផ្លូវទឹកនោមថ្មីចេញពីរាងកាយ។

– ការព្យាបាលគីមី ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី ឬការព្យាបាលលើប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ អាចជួយកាត់បន្ថយដុំសាច់មហារីកមុនពេលវះកាត់បាន ដើម្បីព្យាបាលមហារីកដែលមិនអាចវះកាត់ សម្លាប់កោសិកាមហារីកដែលនៅសេសសល់បន្ទាប់ពីការវះកាត់ ឬដើម្បីទប់ស្កាត់ការលាប់ឡើងវិញនៃមហារីក។

– ការព្យាបាលកំរិតទី ៤៖ ការព្យាបាលជំងឺមហារីកប្លោកនោមកំរិតទី ៤ មាន៖

– ការព្យាបាលដោយគីមីដោយគ្មានការវះកាត់ដើម្បីបន្ថយរោគសញ្ញា និងពន្យារជីវិត

– ការវះកាត់ប្លោកនោមទាំងមូល និងយកចេញនូវកូនកណ្តុរដែលនៅជុំវិញ បន្ទាប់មកធ្វើការវះកាត់ដើម្បីបង្កើតផ្លូវទឹកនោមថ្មីចេញពីខ្លួន។

– ការព្យាបាលដោយគីមី ការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម និងការព្យាបាលលើប្រព័ន្ធភាពស៊ាំក្រោយវះកាត់ដើម្បីសម្លាប់កោសិកាមហារីកដែលនៅសល់ ឬដើម្បីបន្ថយរោគសញ្ញា និងពន្យារអាយុជីវិត។

– ថ្នាំសាកល្បង

ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងការព្យាបាលនៅផ្ទះ

១- តើការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងការព្យាបាលនៅផ្ទះអ្វីខ្លះដែលអាចជួយគ្រប់គ្រងជំងឺមហារីកប្លោកនោម?

គន្លឹះខាងក្រោមនេះអាចជួយយើងឱ្យជៀសវាងពីជំងឺមហារីកប្លោកនោមបាន៖

– ជៀសវាងការជក់បារី

– ជៀសវាងការត្រូវផ្សែងបារី

– ជៀសវាងសារធាតុគីមីដែលអាចបង្កឲ្យកើតមហារីកបាន

– ផឹកទឹកឱ្យបានច្រើន

Bladder Cancer (ជំងឺមហារីកប្លោកនោម)

និយមន័យ

រោគ​សញ្ញា​

មូល​ហេតុ

កត្តា​ប្រឈម

ការ​ធ្វើ​រោគ​វិនិច្ឆ័យ និង ការ​ព្យា​បាល

ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​របៀប​រស់​នៅ និងការ​ព្យា​បាល​នៅ​ផ្ទះ

រោគសញ្ញា

មូលហេតុ

កត្តាប្រឈម

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និង ការព្យាបាល

ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងការព្យាបាលនៅផ្ទះ