ស្វែងយល់ពីមូលដ្ឋានគ្រឹះ

១- អ្វីទៅជាជំងឺ Bipolar (Bipolar disorder)?

ជំងឺ Bipolar ដែលហៅម្យ៉ាងទៀតហៅថា manic depression គឺជាស្ថានភាពជំងឺផ្លូវចិត្តធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលឲ្យអ្នកជំងឺប្រែប្រួលអារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ អ្នកជំងឺអាចផ្លាស់ប្តូរពីអារម្មណ៍សប្បាយខ្លាំង (mania) ទៅជាពិបាកចិត្តខ្លាំង (depression) តែជាញឹកញាប់អ្នកជំងឺអាចមានអារម្មណ៍ធម្មតានៅចន្លោះហ្នឹងដែរ។ នៅពេលអារម្មណ៍ធ្លាក់ចុះ អ្នកជំងឺនឹងពិបាកចិត្ត បាក់ទឹកចិត្ត អស់សង្ឃឹម និងលែងចង់ធ្វើសកម្មភាពអ្វីទាំងអស់ប្រចាំថ្ងៃ។ តែនៅពេលសប្បាយវិញ អ្នកជំងឺមានអារម្មណ៍រំភើបខ្លាំង និងមានថាមពលពេញខ្លួនតែម្តង។ ការប្រែប្រួលអារម្មណ៍បែបនេះកើតឡើងពីរទៅបីដងក្នុងមួយឆ្នាំ ឬក៏ពីរទៅ៣ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ទៀតផងចំពោះករណីធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង។ សញ្ញារបស់ជំងឺ bipolar អាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងអ្នកជំងឺជាមួយអ្នកដទៃ ពិបាកដល់ការងារ ការរៀនសូត្រ និងថែមទាំងអាចឈានដល់ការសម្លាប់ខ្លួនទៀតផង។ វាជារឿងចាំបាច់ណាស់ដែលអ្នកជំងឺត្រូវរកជំនួយពីគ្រូពេទ្យដើម្បីគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍បែបនេះ។

២- ជំងឺនេះកើតឡើងញឹកញាប់ប៉ុនណា?

ជំងឺBipolar តែងចាប់ផ្តើមកំឡុងពេលវ័យជំទង់ ឬពេញវ័យភ្លាមៗ។ ប៉ុន្តែកុមារ និងមនុស្សពេញវ័យក៏អាចកើតមានជំងឺនេះបានដូចគ្នា។ យ៉ាងតិចណាស់ពាក់កណ្តាលនៃករណីសរុប ជំងឺនេះកើតមុនអាយុ ២៥ឆ្នាំ និងនៅរហូតអស់មួយជីវិត។ ដើម្បីបានពត៌មានលម្អិត សូមពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ ជំងឺ OCD មានអាការៈម៉េច? ធ្លាប់ឮដែរឬអត់?

ស្វែងយល់អំពីរោគសញ្ញា

១- ជំងឺ Bipolar មានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះ?

នៅពេលគ្នាយើងណាមានជំងឺនេះ នឹងជួបប្រទះការផ្លាស់ប្តូរអារម្មណ៍ក្នុងកំឡុងពេលមួយ ដែលអាការៈបែបនេះគេហៅថា “mood episodes ដំណាក់កាលអារម្មណ៍’។ ក្នុងដំណាក់កាលនីមួយៗ ដំណាងឲ្យការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងកំហុកនៃអារម្មណ៍និងអាកប្បកិរិយារបស់អ្នកជំងឺ។ ស្ថានភាពបែបសប្បាយជ្រុល ឬរំភើបលើសពេកហៅថា ដំណាក់កាលងុបងល់ (manic episode) ឯស្ថានភាពពិបាកចិត្តខ្លាំង អស់សង្ឃឹមវិញគេហៅថា ដំណាក់កាលបាក់ទឹកចិត្ត (depressive episode)។ ពេលខ្លះវាបញ្ចេញទាំងសញ្ញាទាំងពីរចូលគ្នាតែម្តង បែបនេះហៅថា mixed state។ អ្នកជំងឺក៏អាចមានអារម្មណ៍មួរម៉ៅ ពុះកញ្ច្រោល ផងដែរក្នុងដំណាក់កាលនីមួយៗ។ ជាមួយគ្នានេះក៏មានការផ្លាស់ប្តូរក្នុងថាមពលរាងកាយ សកម្មភាព ការដេក និងអាកប្បកិរិយាផងដែរ។

សញ្ញានៅក្នុងដំនាក់កាល manic មានដូចជា៖

សប្បាយចិត្តជ្រុលឬរំភើបពេក
មួរម៉ៅខ្លាំង
ញ៉ាំច្រើន
ដេកតិច
អាកប្បកិរិយាមានសន្ទុះខ្លាំងៗ និងចង់ធ្វើអ្វីដែលមានគ្រោះថ្នាក់ ព្រមទាំងមានសេចក្តីត្រេកត្រអាល
និយាយលឿនខ្លាំង ចេញពីគំនិតមួយទៅគំនិតមួយផ្សេងទៀត
ចុះខ្សោយសមត្ថភាពក្នុងការវាយតំលៃអ្វីមួយនិងមានការលំបាកពេលសំរេចចិត្ត
ឮសំឡេងចម្លែកៗ ឬស្រមៃឃើញរូបភាពផ្សេងៗ។

ឯសញ្ញាក្នុងដំណាក់កាលបាក់ទឹកចិត្តវិញមានដូចជា៖

ពិបាកចិត្ត និងអស់សង្ឃឹមខ្លាំងក្នុងរយៈពេលវែង
បាត់បង់ចំណង់ចំណូលចិត្តក្នុងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ
ញ៉ាំតិច
ងងុយដេក
ទើសចិត្តជាមួយខ្លួនឯង
មិនអាចយកចិត្តទុកដាក់លើអ្វីមួយបាន
មានគំនិតចង់សម្លាប់ខ្លួន។

ដំនាក់កាលអារម្មណ៍ទាំងនេះអាចបង្ហាញមកពីរ ឬបីដងក្នុងមួយឆ្នាំហើយបើញឹកញាប់វិញពីរបីដងក្នុងមួយសប្តាហ៍។ សូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ បើគ្នាយើងផ្ទាល់ឬមនុស្សជាទីស្រលាញ់របស់យើងមានសញ្ញាណាមួយដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖

២- គួរទៅជួបពេទ្យពេលណា?

គ្នាយើងគួរទៅជួបគ្រូពេទ្យប្រសិនជា៖

មានសញ្ញាណាមួយនៃដំណាក់កាលអារម្មណ៍ក្នុងរយៈពេលវែង
មានគំនិតចង់សម្លាប់ខ្លួន
អារម្មណ៍ឆេវឆាវខ្លាំង និងចង់ប្រើអំពើរហិង្សារ
ឬមានបញ្ហាក្នុងការដេកច្រើនថ្ងៃ។

ស្វែងយល់អំពីមូលហេតុ

១- មូលហេតុអ្វីខ្លះបណ្តាលឲ្យមានជំងឺ Bipolar?

អ្នកស្រាវជ្រាវនៅមិនទាន់ដឹងមូលហេតុពិតប្រាកដនៃជំងឺ bipolar នៅឡើយទេ តែក៏មានកត្តាមួយចំនួនដែលទាក់ទងជាមួយជំងឺនេះផងដែរ។

កត្តាទាំងនោះរួមមាន៖

សារធាតុគីមីក្នុងខួរក្បាល៖ ពេលដែលខួរក្បាលរងការប្រែប្រួលរូបរាង នោះវាអាចប៉ះពាល់ដល់កម្រិតនៃធាតុគីមីក្នុងខួរក្បាល (neurotransmitters) ដែលវាមានតួរនាទីគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍
កត្តាតំណរពូជ៖ ប្រសិនជាគ្នាយើងមានឪពុកម្តាយ ឬសមាជិកគ្រួសារមានជំងឺនេះ។
ការជះឥទ្ធពលពីសង្គម៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបាននិយាយថាវាអាចមកពីកត្តាសង្គមដែលបង្កឲ្យមានជំងឺនេះ។ កត្តាទាំងនោះមានដូចជា ប្រវត្តិគ្រោះថ្នាក់ណាមួយកាលពីកុមារភាព គ្មានទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯង ឬជួបការបាត់បង់អ្វីម្យ៉ាងដែលពិបាកទទួលយក។

ស្វែងយល់ពីកត្តាប្រឈម

១- កត្តាអ្វីខ្លះធ្វើឲ្យយើងកាន់តែប្រឈមនឹងជំងឺ Bipolar?

កត្តាប្រឈមមួយចំនួនមានដូចជា៖

ស្ត្រេសខ្លាំងក្នុងដំណាក់កាលណាមួយ
ញៀនថ្នាំ ឬញៀនស្រា
ប្រវត្តិគ្រួសារធ្លាប់មានអ្នកមានជំងឺផ្លូវចិត្តឬជំងឺផ្សេងទៀត
ជួបព្រឹត្តិការណ៍រន្ធត់ណាមួយក្នុងជីវិតដូចជាការបាត់បង់មនុស្សជាទស្រលាញ់។

ព័ត៌មានដែលបានផ្តល់ជូនមិនអាចជំនួសដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រណាមួយទេ សូមពិគ្រោះ និងប្រឹក្សាយោបល់ជាមួយគ្រូពេទ្យដេីម្បីទទួលបានព័ត៌មានបន្ថែម។

ស្វែងយល់អំពីការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ព័ត៌មានដែលបានផ្តល់ជូនមិនអាចជំនួសដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រណាមួយទេ សូមពិគ្រោះ និងប្រឹក្សាយោបល់ជាមួយគ្រូពេទ្យដេីម្បីទទួលបានព័ត៌មានបន្ថែម។

១- តើធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺ Bipolar ដោយរបៀបណា?

ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឲ្យបានត្រឹមត្រូវ គ្រូពេទ្យឯកទេសផ្លូវចិត្តនឹងធ្វើតេស្តដូចខាងក្រោម៖

ពិនិត្យរាងកាយ៖ ដើម្បីរកប្រភពនៃសញ្ញា
តេស្តផ្លូវចិត្ត៖ គ្រូពេទ្យនឹងសួរសំណួរមួយចំនួនអំពីអារម្មណ៍ ដំណាក់កាល និងអាកប្បកិរិយា។
តារាងអារម្មណ៍៖ គ្រូពេទ្យនឹងកត់ត្រាទុកនូវរបៀបនៃការដេក អារម្មណ៍ និងអាកប្បកិរិយារបស់យើងដើម្បីទាញយករោគវិនិច្ឆ័យ។

២- តើធ្វើការព្យាបាលជំងឺ Bipolar ដោយរបៀបណា?

ការព្យាបាលជំងឺ bipolar មិនអាចបានជាសះស្បើយនោះទេតែវាអាចធ្វើឲ្យអារម្មណ៍យើងនឹងនរបាន។ ការព្យាបាលនឹងត្រូវបានកំណត់ដោយគ្រូពេទ្យឯកទេសផ្លូវចិត្ត អាស្រ័យលើស្ថានភាពនៃជំងឺ ការព្យាបាលរួមមាន៖

ព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំ៖ គ្រូពេទ្យនឹងចេញវេជ្ជបញ្ជារថ្នាំសម្រាប់សម្រួលអារម្មណ៍។ ថ្នាំនឹងជួយកាត់បន្ថយរោគសញ្ញាដែលយើងមាន។ យើងនឹងត្រូវលេបថ្នាំទាំងនោះក្នុងរយៈពេលវែងដើម្បីបង្ការកុំឲ្យចេញសញ្ញាបាក់ទឹកចិត្ត ឬចង់សម្លាប់ខ្លួន។ ថ្នាំទាំងនោះរួមមាន ថ្នាំជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត សម្រួលអារម្មណ៍ antipsychotics ឬ anti-anxiety ជាដើម។
ការពិគ្រោះយោបល់៖ ជួយឲ្យយើងនិយាយអំពីសស្ថានភាពដែលកំពុងមាន និងរបៀបដោះស្រាយពេលចេញដំណាក់កាលមកម្តងៗ។ អ្នកជំនាញក៏មានក្រុមជំនួយដែលអាចជួយក្នុងការរស់នៅនិងជួយអ្នកប្រឈមជាមួយជំងឺនេះបាន។
ការព្យាបាលចំពោះការញៀនថ្នាំ៖ វាជារឿងចាំបាច់ដែលត្រូវព្យាបាលបញ្ហានេះ ព្រោះការញៀនថ្នាំនឹងធ្វើឲ្យជំងឺកាន់តែពិបាកព្យាបាល។
ការសម្រាកក្នុងមន្ទីរពេទ្យ៖ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ យើងត្រូវតែសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីតាមដានឲ្យបានទៀងទាត់។ នេះជារឿងចាំបាច់ពេលដែលមានសញ្ញាដូចជាចង់សម្លាប់ខ្លួន ឬវិកលចរិតជាដើម។ នៅដំណាក់កាលនេះ យើងអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនឯងក៏ដូចជាអ្នកដទៃទៀតផង។

សូមចងចាំថាមិនមែនគ្រប់ស្ថានភាពសុទ្ធតែដូចគ្នាទាំងអស់ទេ។ ចូរពិភាក្សារជាមួយគ្រូពេទ្យផ្នែកផ្លូវចិត្តដើម្បីដឹងពីការព្យាបាលដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់អ្នក។

បំលាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និង វិធីព្យាបាលនៅផ្ទះ

១- បំលាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងវិធីព្យាបាលតាមផ្ទះអ្វីខ្លះ អាចជួយសម្រួលដល់ការព្យាបាលជំងឺ Bipolar?

ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរបបក្នុងការរស់នៅ និងវិធីព្យាបាលតាមផ្ទះមួយចំនួនខាងក្រោមនេះអាចជួយឲ្យគ្នាយើងសម្របខ្លួនទៅនឹងការព្យាបាលជំងឺ Bipolar នេះ ដូចជា៖

សូមផ្តល់ពត៌មានជាបន្ទាន់ដល់គ្រូពេទ្យ ឬមនុស្សដែលយើងទុកចិត្តពេលដែលយើងមានគំនិតចង់សម្លាប់ខ្លួន។
ដេកឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ដោយទម្លាប់ចូលដេកឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ហាត់ប្រាណឲ្យបានទៀងទាត់
ចេញឲ្យឆ្ងាយពីទំនាក់ទំនងមិនល្អនានា
ឈប់ផឹកស្រា និងជៀសវាងការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។

Bipolar Disorder (ស្វែង​យល់​ពី​ជំងឺបាយប៉ូឡា )

ស្វែង​យល់​ពី​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ