និយមន័យ

១. អ្វីទៅជាជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ?

ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមនេះ ចែកចេញជាពីរ៖

– ការរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ (រលាកច្រមុះ បំពង់ក និងភ្នាសរន្ធឆ្អឹង)

– ការរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងក្រោម (ទងសួត និងសួត)។

ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើអាចជា៖

– ផ្ដាសាយធម្មតា

– រលាកបំពង់ក

– រលាកអាមីដាល់

– រលាកភ្នាសរន្ធឆ្អឹង

– ផ្ដាសាយធំ

២- កើតមានញឹកញាប់ដែរទេ?

ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ កើតមានញឹកញាប់បំផុត ជាពិសេសនៅរដូវរំហើយ និងរដូវរងា។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ អាហារមុខសញ្ញាបង្កអាលែកហ្ស៊ី ៦ប្រភេទ បើយើងមានបញ្ហានេះ គួរចៀសវាង

រោគសញ្ញា

១- រោគសញ្ញា

រោគសញ្ញាទូទៅនៃជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើរួមមាន៖

– តឹងច្រមុះ

– ហៀរសំបោរ

– សំបោរប្ដូរពីថ្លាទៅស ឬខៀវ

– ក្អក

– កណ្ដាស់

– ក្ដៅខ្លួន (ច្រើនកើតលើក្មេង)

– ឈឺក

– ឈឺពេលលេបអាហារ

– អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ

រោគសញ្ញាមួយចំនួនដែលមិនសូវកើតញឹកញាប់មាន៖

– ធំុក្លិនមាត់

– អត់សូវដឹងក្លិន

– ឈឺក្បាល

– ពិបាកដកដង្ហើម

– ឈឺត្រង់ភ្នាសរន្ធឆ្អឹង

– រមាស់ភ្នែក និងហៀរទឹកភ្នែក (ជំងឺភ្នែកក្រហម)

– ចង់ក្អួត ក្អួត

– រាក

– ឈឺខ្លួន

ជាធម្មតា ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ អាចធ្វើទុក្ខចន្លោះពី ៣-១៤ថ្ងៃ ហើយបើសិនរោគសញ្ញាអូសបន្លាយយូរជាង ១៤ថ្ងៃ ត្រូវគិតដល់ជំងឺផ្សេងទៀតដែលធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះដូចជា ការរលាករន្ធឆ្អឹង អាលែកហ្ស៊ី រលាកសួត ឬរលាកទងសួត។ ត្រូវគិតដល់ជំងឺរលាកបំពង់កដែលបង្កឡើងពីបាក់តេរី streptococcus ប្រសិនបើឈឺកលើសពី ១សប្តាហ៍ ដោយគ្មានហៀរសំបោរ ក្អក ឬភ្នែកក្រហមទេ។ ករណីរលាកបំពង់កដែលបង្កដោយបាក់តេរីប្រភេទនេះ ត្រូវចាប់ផ្ដើមប្រើថ្នាំផ្សះ (antibiotics) ដើម្បីបង្ហារកុំឲ្យវិវត្តទៅជាជំងឺរលាកសន្លាក់ចំពោះក្មេងជាពិសេស។

ការរលាកកន្លើត គឺជាទម្រង់មួយនៃជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើដែលកើតមានលើកុមារ ហើយវាធ្វើឱ្យលេចចេញរោគសញ្ញាយ៉ាងឆាប់រហ័សដូចជា ឈឺក មានអារម្មណ៍ថាមានដុំស្ទះនៅបំពង់ក សំឡេងក្រងួរ ក្អកស្ងួត ឈឺពេលលេបអាហារ និងចេញទឹកមាត់។

ជំងឺរលាកផ្នែកខាងក្រោមនៃផ្លូវដង្ហើមខាងលើ ដូចជាការរលាកបំពង់សំឡេង និងបំពង់ខ្យល់ ធ្វើឱ្យក្អកស្ងួត ក្អកខ្លាំងៗធ្វើឱ្យឈឺឆ្អឹងជំនីរ សំឡេងស្អក ឬនិយាយលែងឮ។

អាចមានរោគសញ្ញាផ្សេងទៀតដែលមិនបានរៀបរាប់នៅខាងលើ ដូច្នេះបើសិនអ្នកមានការបារម្ភពីរោគសញ្ញាណាមួយនោះ សូមពិគ្រោះយោបល់ជាមួយគ្រូពេទ្យ។

មូលហេតុ

មូលហេតុបង្កឱ្យមានជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ

ជាទូទៅ ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើបង្កឡើងវីរុស ឬបាក់តេរីដែលចូលវាយប្រហារកោសិកាខាងក្នុងរបស់ផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ។ ដើម្បីឱ្យមេរោគចូលវាយប្រហារភ្នាសកោសិកានៃផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើបាន មេរោគត្រូវយកឈ្នះរបាំងការពារភាពស៊ាំរបស់រាងកាយដូចជា៖

– រោមច្រមុះ

– ទឹករំអិលក្នុងច្រមុះ

– រោមក្នុងបំពង់ខ្យល់

– ដុំសាច់អាដេណូអ៊ីត (Adenoids)

– អាមីដាល់ (tonsils)។

ទន្ទឹមនឹងនេះ វីរុស និងបាក់តេរីក៏មានវិធីតទល់នឹងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយយើងដូចគ្នា។ ពេលខ្លះមេរោគទាំងនោះអាចបញ្ចេញជាតិពុលរបស់វា ដើម្បីបំផ្លាញប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរាងកាយ ហើយពេលខ្លះទៀត មេរោគអាចផ្លាស់ប្ដូររូបរាងខាងក្រៅរបស់វា ដើម្បីកុំឱ្យភ្នាក់ងារភាពស៊ាំរបស់យើងស្គាល់និងបំផ្លាញវា។ មេរោគខ្លះទៀតអាចបញ្ចេញសារធាតុដែលអាចឱ្យមេរោគនោះភ្ជាប់ទៅនឹងភ្នាសកោសិការបស់ផ្លូវដង្ហើម ហើយក៏ចូលទៅវយប្រហារកោសិកាផ្លូវដង្ហើមតែម្ដង។ បើមេរោគមិនអាចឈ្នះរបាំងការពារ និងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំទាំងនេះទេ វាក៏មិនអាចបង្កជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមបានដែរ។

ក្រោយពេលមេរោគនីមួយៗឆ្លងចូលរាងកាយហើយ វាត្រូវការរយៈពេលខុសៗគ្នា មុននឹងបង្កជារោគសញ្ញា៖

– វីរុស Thinoviruses ១-៥ថ្ងៃ

– បាក់តេរី Group A streptococci ១-៥ថ្ងៃ

– វីរុស Influenza and parainfluenza ១-៤ថ្ងៃ

– វីរុស Respiratory syncytial (RSV) ៧ថ្ងៃ

– បាក់តេរីបង្កជំងឺក្អកមាន់ (pertussis) ៧-២១ថ្ងៃ

– បាក់តេរីបង្កជំងឺខាន់ស្លាក់ ១-១០ថ្ងៃ

– វីរុស Epstein-Barr virus (EBV) ៤-៦សប្ដាហ៍។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖ វិធីការពារកូនតូចៗពីជំងឺរលាកទងសួត និងរលាកបំពង់ក

កត្តាប្រឈម

កត្តាប្រឈមងាយនឹងកើតជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ

– ប៉ះពាល់ ឬនៅជិតអ្នកជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ

– មិនបានលាងដៃក្រោយប៉ះអ្នកជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ

– នៅជិតក្មេងៗដែលនៅជាក្រុម សាលារៀន ឬមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំក្មេង

– រួមដំណើរជាក្រុមនៅក្នុងកន្លែងបិទជិតដូចជារថយន្ត ឬកប៉ាល់

– ជក់បារី ឬហិតផ្សែងបារី (ធ្វើឱ្យកោសិកាផ្លូវដង្ហើមចុះខ្សោយការប្រឆាំងនឹងមេរោគ)

– ឆ្លងមេរោគនៅមន្ទីរពេទ្យ ឬបន្ទប់ថែទាំជំងឺ ឬតាមរយៈសម្ភារៈពេទ្យ

– អ្នកដែលមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយដូចជាផ្ទុកមេរោគអេដស៍ ប្ដូរសរីរៈ ខ្សោយប្រព័ន្ធភាពស៊ាំពីកំណើត ប្រើថ្នាំ steroid យូរពេក

– ជំងឺដុះសាច់ក្នុងច្រមុះ គ្រោះថ្នាក់ប៉ះមុខ និងផ្លូវដង្ហើម។

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

១- រោគវិនិច្ឆ័យ

ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើមានរោគសញ្ញាប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងរោគសញ្ញានៃជំងឺជាច្រើនទៀតដូចជា៖

– ជំងឺហឺត

– ជំងឺរលាកសួត

– ជំងឺផ្ដាសាយ H1N1

– ជំងឺផ្ដាសាយធំ

– ប្រតិកម្មអាលែកហ្ស៊ី

– អាលែកហ្ស៊ីជាមួយអាកាសធាតុ

– ជំងឺរលាកភ្នាសរន្ធឆ្អឹងរ៉ាំរ៉ៃ

– ការឆ្លងមេរោគអេដស៍ស្រួចស្រាវ

– និងជំងឺរលាកទងសួត។

ដូច្នេះដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ គ្រូពេទ្យពឹងផ្អែកលើប្រវត្តិនៃការចេញរោគសញ្ញា ការពិនិត្យអ្នកជំងឺ និងលទ្ធផលមន្ទីរពិសោធន៍។

ការពិនិត្យអ្នកជំងឺ៖ គ្រូពេទ្យអាចរកឃើញមានការហើម ឬឡើងក្រហមនៅរន្ធច្រមុះ ក្រហមនៅបំពង់ក អាមីដាល់ហើមធំ មានការបញ្ចេញសារធាតុសៗនៅលើអាមីដាល់ ឡើងកូនកណ្ដុរនៅក្បាលនិងក ភ្នែកក្រហម ហើមមុខ (ករណីរលាករន្ធឆ្អឹងមុខ) ធុំក្លិនមាត់ ក្អក សំឡេងស្អក និងក្ដៅខ្លួន។

ដោយសារជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើច្រើនបង្កឡើងដោយវីរុស ដូច្នេះការធ្វើតេស្តនៅមន្ទីរពិសោធន៍មិនសូវចាំបាច់នោះទេ ព្រោះគ្មានការព្យាបាលជាក់លាក់សម្រាប់វីរុសប្រភេទផ្សេងគ្នាឡើយ។ ប៉ុន្តែការពិសោធន៍ពិតជាសំខាន់ណាស់សម្រាប់ករណីមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

– ករណីសង្ស័យរលាកបំពង់កដោយសារបាក់តេរី Streptococcus (ក្ដៅខ្លួន ឡើងកូនកណ្ដុរនៅក អាមីដាល់ឡើងស អត់មានក្អក) ត្រូវធ្វើតេស្ដរកមេរោគនេះ (rapid strep test) ដើម្បីព្យាបាលកុំឱ្យវាវិវត្តទៅរកផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ។

– ករណីសង្ស័យថាមានការឆ្លងបាក់តេរី ត្រូវយកកំហាកទៅបណ្ដុះរកមេរោគ

– ករណីឈឺយូរហើយ អត់បាត់សោះ ត្រូវធ្វើតេស្ដរកមេរោគដើម្បីឱ្យប្រាកដថាគួរប្រើថ្នាំផ្សះ antibiotics ឬអត់ ព្រោះករណីមេរោគជាវីរុស គេមិនចាំបាច់ប្រើថ្នាំផ្សះទេ។

– ការធ្វើតេស្ដរកអាលែកហ្ស៊ី និងជំងឺហឺត ព្រោះជំងឺទាំងពីរនេះអាចឱ្យរោគសញ្ញាទាំងនោះមានរយៈពេលយូរ។

– ករណីឈឺភ្លាម ឡើងកូនកណ្ដុរ និងឈឺកមុនគេ គួរធ្វើតេស្ដរកវីរុស Ebstein-Barr virus (monospot test)។

– តេស្តរកមើលវីរុស H1N1 (ផ្ដាសាយបក្សី) ករណីសង្ស័យ។

ការពិនិត្យឈាម និងរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ មិនសូវមានប្រយោជន៍ក្នុងការវាយតម្លៃពីជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើទេ។

– ករណីសង្ស័យរលាកកន្លើត គួរថតកាំរស្មី X ត្រង់តំបន់ក ដើម្បីរកមើលហើមកន្លើត

– ករណីរលាកភ្នាសរន្ធឆ្អឹងលើសពី ៤សប្ដាហ៍ ឬថែមទាំងមានអាការៈស្រវាំងភ្នែក ហៀរសំបោរច្រើន ឬលៀនភ្នែក គួរថតស្គែនដើម្បីបញ្ជាក់ការរលាកភ្នាសរន្ធឆ្អឹង ការករខ្ទុះ ឬមានការរាលដាលទៅសរីរៈជិតៗនោះ (ប្រឡង់ភ្នែក ឬខួរក្បាល)។

ការព្យាបាល

ជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើភាគច្រើនបង្កឡើងដោយវីរុស ដូច្នេះមិនត្រូវការការព្យាបាលពិសេសអ្វីឡើយ គឺយើងអាចមើលថែខ្លួនឯងនៅផ្ទះបាន។

– សម្រាកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ ការធ្វើការ និងលំហាត់ប្រាណស្រាលៗអាចបន្តធ្វើបាន

– ផឹកទឹកឱ្យបានច្រើន ដើម្បីបង្គ្រប់ជាតិទឹកក្នុងខ្លួនដែលបាត់បង់តាមរយៈសំបោរ ក្ដៅខ្លួន និងអត់បានញ៉ាំអី

– ការព្យាបាលរោគសញ្ញានៃជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ ត្រូវតែបន្តរហូតទាល់តែជាសះស្បើយ។

– Acetaminophen អាចបន្ថយកម្ដៅ និងឈឺសាច់ដុំ

– ថ្នាំ Nonsteroidal antiinflammatory ដូចជា Ibuprofen (Motrin, Advil) អាចជួយឲ្យបាត់ឈឺខ្លួន

– ថ្នាំ Antihistamines ដូចជា diphenhydramine (Benadryl) ជួយបន្ថយសំបោរ និងតឹងច្រមុះ

– ថ្នាំបាញ់ច្រមុះ Nasal ipratropium ជួយបន្ថយការហូរសំបោរ

– ថ្នាំក្អក ដូចជា dextromethorphan, guaifenesin (Robitussin) និង codeine ជួយកាត់បន្ថយអាការៈក្អកស្ងួត

– ទឹកឃ្មុំក៏ជួយបន្ថយក្អកបានដែរ

– ថ្នាំ Steroids ដូចជា dexamethasone (Decadron) និង prednisone លេបនិងបាញ់តាមច្រមុះ ជួយព្យាបាលការរលាកផ្លូវដង្ហើម និងបន្ថយការហើមនិងតឹងច្រមុះ

– ថ្នាំបន្ធូរតឹងច្រមុះ ដូចជា pseudoephedrine (Sudafed) Actifed oral, phenylephrine (Neo-synephrine nasal) មិនគួរប្រើសម្រាប់ក្មេងអាយុតិច ២ឆ្នាំ និងអ្នកលើសឈាមទេ

– ទឹកលាងច្រមុះ Oxymetazoline (Afrin) ជួយបន្ធូរតឹងច្រមុះ តែមិនត្រូវប្រើរយៈពេលយូរទេ

ការព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំទាំងនេះបញ្ចូលគ្នាខ្លះៗ ដោយផ្អែកទៅតាមរោគសញ្ញាដែលមាន។ ថ្នាំក្អកនិងផ្ដាសាយខ្លះ អាចធ្វើឱ្យងងុយគេង និងអស់កម្លាំង ដូច្នេះត្រូវប្រើដោយប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះក្មេងអាយុតិចជាង ៤ឆ្នាំ និងមនុស្សចាស់ជរា។

ថ្នាំផ្សះ (antibiotics) ត្រូវប្រើក្នុងករណីមេរោគចម្លងជាបាក់តេរី ដូចជា រលាកបំពង់កបង្កដោយ streptococcus រលាកភ្នាសរន្ធឆ្អឹងបង្កដោយបាក់តេរី ឬរលាកកន្លើតជាដើម។ ការប្រើថ្នាំផ្សះនេះ ត្រូវធ្វើតាមវេជ្ជបញ្ជារបស់គ្រូពេទ្យ ព្រោះថ្នាំផ្សះអាចផ្ដល់ផលរំខានច្រើន និងអាចធ្វើឱ្យរាងកាយស៊ាំនឹងថ្នាំផ្សះនៅពេលក្រោយបើប្រើប្រាស់វាមិនបានត្រឹមត្រូវ។

ថ្នាំបាញ់ epinephrine អាចប្រើចំពោះក្មេងដែលមានទងសួតកន្ត្រាក់គាំងជាប់ (bronchospasm) ដើម្បីសម្រួលឲ្យទងសួតកន្ត្រាក់តាមធម្មតា។

ការវះកាត់ចាំបាច់ ក្នុងករណីមានផលវិបាកដូចជា៖

– ផ្លូវដង្ហើមខូចទម្រង់ធម្មតា នាំឱ្យពិបាកដកដង្ហើម

– ការករខ្ទុះនៅផ្នែកខាងក្រោយនៃបំពង់ក

– ការករខ្ទុះនៅអាមីដាល់ (peritonsillar abscess)។

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ

អ្វីដែលយើងត្រូវធ្វើនៅពេលមានជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ

– ស្ទីម ឬងូតទឹកក្ដៅ

– ផឹកទឹកក្ដៅឧណ្ណៗ

– កុំសូវនៅត្រូវខ្យល់ត្រជាក់ និងស្ងួត

– ប្រើម៉ាស៊ីនបញ្ចេញចំហាយទឹកដើម្បីរក្សាសំណើមក្នុងបន្ទប់

– ស្អំទឹកក្ដៅឧណ្ណៗលើមុខរៀងរាល់ពីរបីម៉ោងម្ដង អាចជួយឱ្យធូរច្រមុះ

– ទឹកអំបិលក៏អាចជួយបន្ថយការតឹងច្រមុះបានដែរ។ នៅលើទីផ្សារមានសូលុយស្យុងបែបនេះសម្រាប់បាញ់លាងច្រមុះច្រើនណាស់ តែដើម្បីកាត់បន្ថយការចំណាយច្រើន គ្នាយើងក៏អាចធ្វើទឹកអំបិលដោយខ្លួនឯងនៅផ្ទះបានដែរដោយដាក់អំបិលមួយស្លាបព្រាតែ ចូលក្នុងទឹកធម្មតាមួយពែង ហើយកូរឱ្យវារលាយ។ យកសឺរ៉ាំងបូមទឹកអំបិលនោះ ឬប្រើដបតូចៗដែលអាចបាញ់ចូលរន្ធច្រមុះបាន។ បាញ់ទឹកអំបិលចូលរន្ធច្រមុះម្ខាង ដកដង្ហើមចូលហើយដកដង្ហើមចេញវិញយឺតៗ ធ្វើបែបនេះច្រើនដងក្នុងមួយថ្ងៃ។

– ខ្ពុរទឹកអំបិល និងប្រើថ្នាំបៀម (lozenges) អាចជួយបន្ថយការរលាកបំពង់ក និងកុំឱ្យបំពង់កស្ងួតពេក។

– ក្អកនឹងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ បើយើងស្ថិតក្នុងធាតុអាកាសត្រជាក់ ជក់បារី ធូលីហុយ និងការបំពុលបរិយាកាស។ ការគេងក្នុងទម្រង់ពាក់កណ្ដាលអង្គុយ អាចជួយកាត់បន្ថយការក្អកផងដែរ។ ការសិក្សាមួយបានបង្ហាញថា ទឹកឃ្មុំមានប្រសិទ្ធិភាពខ្ពស់ជាងថ្នាំ dextromethorphan ក្នុងការបន្ថយក្អកលើក្មេងដែលមានជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ។

– ការទទួលទានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ទឹកផ្លែឈើស្រស់ និងភេសជ្ជៈគ្មានជាតិកាហ្វេអ៊ីន អាចបន្ថយសំបោរ និងបង្គ្រប់ជាតិទឹកក្នុងរាងកាយដែលបាត់បង់ផងដែរ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖

ក្នុងករណីមានសំណួរ ឬមន្ទិលសង្ស័យជុំវិញសុខភាពអ្នក ជម្រើសល្អបំផុត សូមពិគ្រោះ និងប្រឹក្សាយោបល់ផ្ទាល់ជាមួយពេទ្យជំនាញ។ Hello Health Group មិនចេញវេជ្ជបញ្ជា មិនធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬព្យាបាលជូនទេ៕

Upper respiratory tract infections (ជំងឺ​រលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ)