និយមន័យ

១- តើអ្វីទៅជាជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត?

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតជាស្ថានភាពប៉ះពាល់លើក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ដែលជាក្រពេញមានរាងដូចមេអំបៅនៅពីមុខ ក។ ក្រពេញនេះមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការថ្លឹងថ្លែងដំណើរមេតាប៉ូលីសក្នុងខ្លួន។ ប្រភេទផ្សេងៗនៃជំងឺនេះមានឥទ្ធិពលទៅលើទម្រង់និងតួនាទីផ្សេងៗ។

ក្រពេញនេះមានទីតាំងនៅក្រោមគ្រាប់ពោនរុំពទ្ធ័ដោយបំពង់ខ្យល់។ តំបន់ស្ដើងនៃជាលិកាក្នុងផ្នែកកណ្ដាលក្រពេញ ដែលស្គាល់ថាជាក (isthmus) ចងក្រពេញទាំងពីរភ្ជាប់គ្នា។ ក្រពេញនេះប្រើជាតិអ៊ីយ៉ូតដើម្បីផលិតអរម៉ូន។ ទីរ៉ូស៊ីនត្រូវបានស្គាល់ថាជា T4 ជាអរម៉ូនដំបូងដែលផលិតដោយក្រពេញនេះបន្ទាប់មកដឹកនាំទៅកាន់ជាលិកា ចំណែកតូចៗនៃ T4ត្រូវបានដោះលែងពីក្រពេញហើយផ្លាស់ប្ដូរទៅជា ទ្រីអ៊ីយ៉ូតដូទីរ៉ូស៊ីន (T3) ជាអរម៉ូនមានសកម្មភាពច្រើនជាងគេ។

តួនាទីនៃក្រពេញនេះគ្រប់គ្រងដោយយន្តការត បតទាក់ទងនឹងខួរក្បាល។ នៅពេលអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតថយចុះ ក្រពេញអ៊ីប៉ូតាឡាម៉ូស (hypothalamus) នៅក្នុងខួរក្បាលផលិតអរម៉ូន Thyrotropin releasing hormone ដែលធ្វើឲ្យក្រពេញ pituitary បញ្ចេញអរម៉ូន Thyroid stimulating hormone(TSH)។ TSH ភ្ញោចក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដើម្បីបញ្ចេញT4 ថែមទៀត។

ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយក្រពេញ Pituitary និង Hypothalamus ជំងឺនៃជាលិកាទាំងនេះប៉ះពាល់តួនាទីក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនិងបណ្ដាលឲ្យវាមានបញ្ហា។

លក្ខណៈពិសេសនៃជំងឺនេះមានដូចជា ៖

ជំងឺខ្សោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត
ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតធ្វើការលើសកម្រិត
ជំងឺពកក
ដុំពកតូចៗនៅក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត
មហារីកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត

២- តើជំងឺនេះកើតឡើងញឹកញាប់ប៉ុណ្នា?

សូមពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យដើម្បីបានព័ត៌មានបន្ថែម។

រោគសញ្ញា

៣- តើជំងឺនេះមានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះ

ជំងឺខ្សោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត៖

អស់កម្លាំង
ពិបាកក្នុងការផ្ចង់ស្មារតី
ស្បែកស្ងួត
ទល់លាមក
រងារ
ចាល់ជាតិទឹក
ឈឺសាច់ដុំនិងសន្លាក់
ការបាក់ទឹកចិត្ត
មករដូវយូរ ឬច្រើន។

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតធ្វើការលើសកម្រិត៖

ញ័រ
ភ័យខ្លាច
បេះដូងលោតញាប់
អស់កម្លាំង
ពិបាកទ្រាំនឹងកម្ដៅ
កូរពោះញាប់
បែកញើសច្រើន
ពិបាកផ្ចង់អារម្មណ៍
ស្រកទម្ងន់។

ដុំសាច់នៅក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត៖

ជាដុំពក ឬមានទំហំមិនធម្មតានៅក្នុងក្រពេញ។ ដុំសាច់នេះមានមួយ ឬច្រើន និងអាចប្រែប្រួលទំហំ។ ប្រសិនបើដុំនោះឡើងធំ វាមកពីរោគសញ្ញានៃការសង្កត់ជិតៗរចនាសម្ព័ន្ធ។ ប្រហែលជាមានរោគសញ្ញាខ្លះមិននៅក្នុងបញ្ជីខាងលើ។ បើមានចម្ងល់អំពីរោគសញ្ញា សូមពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យ។

៤- តើខ្ញុំគួរទៅជួបគ្រូពេទ្យនៅពេលណា?

ប្រសិនបើអ្នកមានរោគសញ្ញាដូចខាងលើ សូមទៅពិនិត្យជាមួយគ្រូពេទ្យ។ មនុស្សគ្រប់រូបមានរោគសញ្ញាខុសៗគ្នា។ វាជាការល្អដែលទៅពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យដើម្បីរកវិធីព្យាបាលដែលសាកសមនឹងអ្នក។

មូលហេតុបង្ក

៥- អ្វីជាមូលហេតុនាំឲ្យកើតជំងឺនេះ?

ជំងឺខ្សោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត៖

ការខ្វះនេះបណ្ដាលមកពីក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតផលិតអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតមិនគ្រប់គ្រាន់។ វាវិវត្តមកពីបញ្ហានៅក្នុងក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ក្រពេញ Pituitary ឬក្រពេញ Hypothalamus។

ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតធ្វើការលើសកម្រិត៖

បណ្តាលមកពីការផលិតលើសនៃអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត។ ជំងឺនេះកើតឡើងតិចជាងជំងឺខ្សោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត។ មូលហេតុខ្លះៗដែលនាំឲ្យកើតជំងឺនេះគឺ៖

ជំងឺ Graves
ជំងឺពកកច្រើនដុំដែលធ្វើឲ្យមានជាតិពុល(Toxic multinodilar goiter)
ដុំសាច់នៅក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតដែលលើសអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត
ការប្រើប្រាស់ជាតិអ៊ីយ៉ូតច្រើនពេក

ជំងឺពកក

នេះមិនមែនជាជំងឺជាក់លាក់មួយទេ។ ជំងឺនេះប្រហែលមកជាមួយការខ្វះអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត លើសអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត ឬក្រពេញនៅមានតួនាទីធម្មតា។

ដុំសាច់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត

ជាដុំពក ឬម៉ាសមិនធម្មតានៅក្នុងក្រពេញ។ ដុំទាំងនោះអាចមកពីគីសទឹក ដុំសាច់ស្លូត ឬភាគតិចណាស់មកពីមហារីក។

មហារីកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត

វាជាធម្មតាច្រើនកើតនៅមនុស្សស្រីពេញវ័យជាងបុរសនិងយុវវ័យ។ ពីរភាគបី ករណីកើតឡើងនៅមនុស្សក្រោមអាយុ ៥៥ឆ្នាំ ។ មហារីកមានខុសៗគ្នាអាស្រ័យលើប្រភេទកោសិកាពិសេសនៅក្នុងក្រពេញដែលកើតជាមហារីក។ មហារីកភាគច្រើនមានការរំពឹងទុកល្អ និងអត្រារស់ខ្ពស់ ជាពិសេសនៅដំណាក់កាលដំបូង។

កត្តាប្រឈម

៦- អ្វីដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំប្រឈមមុខខ្ពស់ទៅនឹងជំងឺនេះ?

សម្រាប់ពត៌មានលំអិតសូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យ។

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ពត៌មានទាំងនេះមិនអាចប្រើជំនួសដំបូន្មានផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្របានទេ។ សូមទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យដើម្បីពត៌មានលំអិត។

៧- តើយើងកំណត់រោគវិនិច្ឆ័យដោយរបៀបណា?

បន្ថែមលើការរកប្រវត្តិជំងឺ និងការពិនិត្យរាងកាយ គេក៏ត្រូវធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺតាមរយៈការធ្វើតេស្តមួយចំនួនផងដែរ។ គេធ្វើតេស្តឈាមដើម្បីវាស់កម្រិតអរម៉ូនទីរ៉ុអ៊ីតនិងTSH និងដើម្បីរកភ្នាក់ងារប្រឆាំងនឹងជាលិកាទីរ៉ូអ៊ីត ដូចជា anti-thyroglobulin anti-thyroperoxidase ឬ អង់ទីករ TSH receptor stimulating ។ ការធ្វើតេស្តជារូបភាពប្រើជាញឹកញាប់ពេលសង្ស័យថាដុំសាច់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនិងក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតរីកធំ។

អេកូរលកសំឡេងអាចមើលឃើញពីភាពដូចគ្នានៅក្នុងជាលិកានៃក្រពេញនិងបង្ហាញពីគីសទឹករឺឆ្អឹងដុះ តែវាមិនអាចដឹងថាសាច់កាចឬស្លូតទេ។

ការស្កែនក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតប្រើវិទ្យុសកម្មអ៊ីយ៉ូតសំរាប់វាយតម្លៃពីសកម្មភាពនៃដុំសាច់។ ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតជាទីតាំងតែមួយគត់នៅក្នុងរាងកាយដែលស្រូបយកអ៊ីយ៉ូត ដូចនេះហើយនៅពេលមានវិទ្យុសកម្មអ៊ីយ៉ូតចូលទៅ វាស្រូបដោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត។

ការធ្វើតេស្តជាធម្មតាបង្ហាញពីការស្រូបអ៊ីយ៉ូតនៃវិទ្យុសកម្មដោយជាលិកាធម្មតានៃក្រពេញ។ តំបន់ ឬដុំសាច់ដែលមានការផលិតអរម៉ូនលើសកម្រិតនឹងបង្ហាញការកើនឡើងនៃការស្រូបយកអ៊ីយ៉ូត។ ទាំងនេះសំដៅថាជាដុំពកក្ដៅឬដំបន់ក្ដៅ។

ផ្ទុយមកវិញ ដុំសាច់ត្រជាក់ក៏បង្ហាញជាមួយនឹងការស្រូបយកអ៊ីយ៉ូតថយចុះ។ ដុំសាច់ត្រជាក់នេះមិនផលិតអរម៉ូនលើសទេហើយពេលខ្លះអាចជាជម្ងឺមហារីក។

វិធីបូមទឹកចេញពីសាច់ (ធណាំ) ឬច្រឹបសាច់ជាវិធីយកជាលិកា ឬកោសិកាគំរូចេញពីក្រពេញដើម្បីធ្វើការពិនិត្យនិងវិនិច្ឆ័យដោយរោគវិទូរ ដែលជាអ្នកឯកទេសរោគវិនិច្ឆ័យនៃស្ថានភាពជំងឺអាស្រ័យលើជាលិកាគំរូ។

ការបូមទឹកប្រើម្ជុលវែង ឬឆ្មារដើម្បីយកជាលិកាចេញពីក្រពេញ វិធីនេះអាចធ្វើនៅបន្ទប់របស់គ្រូពេទ្យ។ ពេលខ្លះគេធ្វើអេកូធ្វើជាអ្នកនាំផ្លូវពេលបូម។ ឯការច្រឹបសាច់ជាការវះយកជាលិកាមកពិនិត្យ។

៨- តើយើងព្យាបាលជំងឺនេះដោយរបៀបណា?

ជំងឺនេះអាចព្យាបាលដោយថ្នាំ ក្នុងករណីខ្លះត្រូវវះកាត់។ ការព្យាបាលគឺអាស្រ័យលើស្ថានភាពនៃជំងឺ។

ថ្នាំក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត

ថ្នាំអាចឲ្យដើម្បីជំនួសដែលត្រូវបានបាត់នៅក្នុងជំងឺខ្សោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត។ ថ្នាំសំយោគអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតជាថ្នាំត្រូវលេបតាមមាត់។ ពេលលើសអរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត ក៏មានថ្នាំប្រើដើម្បីបញ្ចុះការផលិត ឬការពារកុំឲ្យវាចេញពីក្រពេញ។ ប្រសិនបើការលើសអរម៉ូនមិនបានត្រួតពិនិត្យដោយថ្នាំ គេអាចប្រើវិទ្យុសកម្មវះកាត់ចេញ។ ការវះកាត់រួមបញ្ចូលនឹងការឲ្យបរិមាណអ៊ីយ៉ូតជាមួយវិទ្យុសកម្មដែលបំផ្លាញជាលិកាក្រពេញដែលមានបញ្ហា។

ការវះកាត់ក្រពេញ

ការវះកាត់ធ្វើឡើងដើម្បីយកដុំពកធំ ឬដុំសាច់ដែលធ្វើឲ្យក្រពេញផលិតអរម៉ូនលើសកម្រិត។ បើវាអាចជាមហារីក ការវះកាត់គឺចាំបាច់បំផុត។ ប្រសិនបើក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតត្រូវយកចេញទាំងអស់ យើងត្រូវប្រើថ្នាំសំយោគអរម៉ូន។ ការវះកាត់អាចប្រើបាននៅក្នុងជំងឺ Graves (វះកាត់ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតផ្នែកខាងក្រោមទាំងស្រុង) និងព្យាបាលក្នុងករណីដែលមិនអាចធ្វើវិទ្យុសកម្មអ៊ីយ៉ូតបាន និងមិនអាចប្រើថ្នាំប្រឆាំងក្រពេញបាន។ គេមិនសូវប្រើវិធីនេះទេឥឡូវ។

ការផ្លាសប្តូររបៀបរស់នៅ និងការព្យាបាលតាមផ្ទះ

៩- តើការប្ដូរជីវភាពរស់នៅនិងការប្រើថ្នាំនៅផ្ទះអ្វីដែលអាចគ្រប់គ្រងជំងឺនេះបាន?

អនុវត្តវិធីនេះប្រហែលអាចជួយអ្នកបាន៖

ញ៉ាំឲ្យច្រើនដើម្បីមានកម្លាំងមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការប្រឈមនឹងការងងុយគេងថ្ងៃដោយសារខ្វះអរម៉ូនដែលនាំឲ្យអស់កម្លាំង។ ឧស្សាហ៍ញ៉ាំអាហារដែលសំបូរសារធាតុចិញ្ចិមតិចៗពេញមួយថ្ងៃដើម្បីរក្សាកម្លាំងរបស់អ្នក។
ពេលដែលក្រពេញធ្វើការខ្សោយអ្នកប្រាកដជាខ្ជិលហាត់ប្រាណណាស់ត្រូវទេ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក៏ត្រូវហាត់ឲ្យទៀងទាត់ដើម្បីបង្កើនកម្លាំង ជួយស្រកទម្ងន់ កាត់បន្ថយភាពធុញថប់ដែរ។
ស្ត្រេស ភាពធុញថប់អាចធ្វើឲ្យជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែការចាត់វិធានការផ្លាស់ប្ដូររបៀបដែលអ្នកដោះស្រាយវាអាចធ្វើឲ្យអ្នកមានអារម្មណ៍ខុសប្លែក។ យ៉ូហ្គា តាំងសមាធិ ដកដង្ហើមជ្រៅ ឬគ្រាន់តែសំរាកជាមួយការស្ដាប់ភ្លេង ក៏អាចជួយឲ្យអ្នកកាត់បន្ថយភាពធុញថប់នេះបានដែរ។
គេងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកហត់នៅពេលថ្ងែ។ កំណត់ពេលគេង និងការក្រោកឲ្យបានទៀងទាត់ បន្ទប់ត្រូវត្រជាក់ និងកុំផឹកកាហ្វេបន្ទាប់ពីម៉ោង២រសៀលឲ្យសោះ។
ធ្វើរឿងទាំងឡាយដើម្បីឲ្យសុខភាពល្អ។ រួមបញ្ចូលទាំងឧស្សាហ៍ទៅពិនិត្យសុខភាព និងលាងដៃរបស់អ្នកមុននិងបន្ទាប់ពីញ៉ាំអាហារ រៀបចំអាហារ ឬបន្ទាប់ពីថែអ្នកជំងឺ។

ក្នុងករណីមានសំណួរ ឬមន្ទិលសង្ស័យជុំវិញសុខភាពអ្នក ជម្រើសល្អបំផុត សូមពិគ្រោះ និងប្រឹក្សាយោបល់ផ្ទាល់ជាមួយពេទ្យជំនាញ។ Hello Health Group មិនចេញវេជ្ជបញ្ជា មិនធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬព្យាបាលជូនទេ៕

Thyroid disorders (ជំងឺក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត)

និយម​ន័យ

១- តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​ជំងឺក្រពេញ​​ទីរ៉ូអ៊ីត?

២- តើ​ជំងឺ​នេះ​កើតឡើង​ញឹកញាប់​ប៉ុណ្នា?

រោគសញ្ញា

៣- តើជំងឺ​នេះ​មាន​រោគសញ្ញា​អ្វី​ខ្លះ

៤- តើ​ខ្ញុំ​គួរ​ទៅ​ជួប​គ្រូពេទ្យ​នៅ​ពេលណា?