និយមន័យ

១- អ្វីជាជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២?

ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ ជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការបម្លែងជាតិស្ករ កើតឡើងដោយសារកោសិកាក្នុងខ្លួន មិនទទួលស្គាល់ ឬស៊ាំជាមួយអាំងស៊ុយលីន (អ័រម៉ូនជួយសម្រួលជាតិស្ករនៅក្នុងខ្លួន) ឬកោសិកាផលិត អាំងស៊ុយលីន បញ្ចេញមិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជួយគ្រប់គ្រងជាតិស្ករក្នុងខ្លួនឲ្យស្ថិតនៅកម្រិតប្រក្រតី។

ជំងឺនេះ មិនអាចព្យាបាលឲ្យជាសះស្បើយបានទេ ប៉ុន្តែមានវិធីអាចជួយបង្ការសុខភាពល្អប្រសើរឡើងវិញ ដូចជា ញ៉ាំឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ហាត់ប្រាណ និងរក្សាគីឡូឲ្យថេរ។ ក្នុងករណី លំហាត់ប្រាណ និងរបបអាហារមិនអាចជួយបាន ច្បាស់ជាត្រូវលេបថ្នាំមិនខាន។

២- កើតឡើងញឹកញាប់ដែរទេ?

ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ ភាគច្រើនកើតមានលើមនុស្សពេញវ័យ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នតួលេខមានលើកុមារ ក៏កើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារកត្តាធាត់លើសកម្រិត។

យោងតាមរបាយការណ៍ អង្គការសុខភាពពិភពលោក កាលពីឆ្នាំ ២០១៤ បង្ហាញថា ៩ភាគរយ នៃមនុស្សពេញវ័យជុំវិញពិភពលោក មានកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម ក្នុងនោះប្រមាណ ៩០ភាគរយ ស្ថិតក្នុងក្រុមជំងឺប្រភេទទី ២។ កាលពីឆ្នាំ ២០១២ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមបានសម្លាប់មនុស្សជុំវិញពិភពលោក ដល់ទៅ ១,៥ លាននាក់ ហើយជាងពាក់កណ្តាលនៃអ្នកជំងឺស្លាប់ដោយសារជំងឺបេះដូង ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ខណៈទឹកនោមផ្អែម ក៏ជាដើមហេតុមួយបណ្តាលឲ្យខូចតម្រងនោមផងដែរ។

គណនា BMI

រោគសញ្ញា

៣- រោគសញ្ញាមានអ្វីខ្លះ?

រោគសញ្ញាជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទនេះ មានការវិវត្តយឺត បណ្តាលឲ្យយើងអាចមានជំងឺនេះរាប់ឆ្នាំដោយមិនដឹងខ្លួន ខណៈរោគសញ្ញាទូទៅរួមមាន៖

– ស្រេកទឹក៖ នោមញឹកជាងមុន ដោយសារតែជាតិស្ករកើនឡើងក្នុងសរសៃឈាម ទាញទឹកចេញពីសរសៃឈាម។

– ឃ្លានជាងមុន៖ គ្មាន អាំងស៊ុយលីន ដឹកនាំជាតិស្ករចូលក្នុងកោសិកាផលិតថាមពល។

– ស្រកគីឡូ៖ ទោះបីជាញ៉ាំច្រើនប៉ុណ្ណា គីឡូនៅតែស្រក ព្រោះតែគ្មានស្ករសម្រាប់បំប្លែងទៅជាថាមពល ធ្វើឲ្យរាងកាយត្រូវបំបែកជាតិស្ករពីសាច់ដុំ និងជាតិខ្លាញ់មកប្រើជំនួស។ លើសពីនេះទៀត កាឡូរី បាត់បង់ដោយជាតិស្ករហូរតាមទឹកនោម។

– អស់កម្លាំង៖ ពេលកោសិកាគ្មានជាតិស្ករ យើងនឹងមានអារម្មណ៍ហត់នឿយ អស់កម្លាំង។

– ស្រវាំងភ្នែក៖ ពេលជាតិស្ករកើនឡើងខ្លាំង ជាតិទឹកក្នុងកញ្ចក់ភ្នែកហូរចេញក្រៅ ធ្វើឲ្យភ្នែក ស្រវាំង។

– ងាយបង្ករោគ និងរបួសមិនងាយជាសះស្បើយ។

– ស្បែកខ្មៅតាមតំបន់៖ កើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ អាចមានចេញស្នាមបន្ទះពណ៌ខ្មៅ នៅតាមគន្លាក់ និងចេញផ្នត់លើរាងកាយ ភាគច្រើនកើតមាននៅក្លៀក និងក។

៤- ពេលណាគួរទៅជួបគ្រូពេទ្យ?

ពិនិត្យរកមើលរោគសញ្ញាបានកាន់តែឆាប់ កាន់តែល្អ ព្រោះអាចការពារផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរទៅថ្ងៃក្រោយ អ៊ីចឹងយើងគួរពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យភ្លាមៗ ក្រោយប្រទះមានរោគសញ្ញាអ្វីប្លែក។

អត្ថបទគួរអាន៖

មូលហេតុបង្ក

៥- អ្វីខ្លះជាមូលហេតុបង្ក?

ជំងឺនេះកើតឡើងនៅពេលសារពាង្គកាយមិនទទួលស្គាល់ ឬស៊ាំជាមួយ អាំងស៊ុយលីន ឬលំពែងផលិត អាំងស៊ុយលីន មិនបានគ្រប់គ្រាន់។ មកទល់នឹងពេលនេះ នៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ពីហេតុផលចម្បងបង្កឲ្យមានជំងឺនេះនៅឡើយ ប៉ុន្តែកត្តាហ្សែន និងមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួន ដូចជា លើសទម្ងន់ និងគ្មានសកម្មភាព (មិនហាត់ប្រាណ) ក៏ជាកត្តារួមចំណែកផងដែរ។

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម

កត្តាប្រឈម

៦- កត្តាប្រឈមមានអ្វីខ្លះ?

មានកត្តាប្រឈមជាច្រើនអាចបណ្តាលឲ្យកើតទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២ ដូចជា៖

– ទម្ងន់៖ ឡើងទម្ងន់ខ្លាំង ជាកត្តាប្រឈមខ្ពស់បំផុតបង្កឲ្យមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម ព្រោះពេលណាកោសិកាខ្លាញ់កាន់តែច្រើន កោសិការាងកាយស៊ាំ មិនចាប់ អាំងស៊ុយលីន តទៅទៀត។ យ៉ាងណា មិនមានន័យថាស្គម មិនកើតទឹកនោមផ្អែមនោះដែរ។

– ចែកចាយជាតិខ្លាញ់៖ បើសិនយើងសម្បូរខ្លាញ់នៅក្បាលពោះ ជាកត្តាប្រឈមជំងឺទឹកនោមផ្អែមខ្ពស់ជាង អ្នកសម្បូរខ្លាញ់នៅកន្លែងផ្សេង។

– មិនហាត់ប្រាណ៖ ពេលរាងកាយមិនសូវធ្វើសកម្មភាព ឬមិនហាត់ប្រាណ កាន់តែប្រឈមនឹងជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ ២។ បញ្ចេញសកម្មភាពច្រើន អាចជួយរក្សាទម្ងន់ឲ្យថេរ តាមរយៈប្រើប្រាស់ជាស្ករក្នុងខ្លួនទៅជាថាមពល ជួយធ្វើឲ្យកោសិកាងាយមានប្រតិកម្មជាមួយ អាំងស៊ុយលីន។

- ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ យើងងាយកើតជំងឺនេះ បើសិនសមាជិកក្រុមគ្រួសារណាម្នាក់កើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២។

– កត្តាអាយុ៖ វ័យកាន់តែចាស់ កាន់តែងាយកើតជំងឺនេះ ពិសេសអាយុចាប់ពី ៤៥ ឆ្នាំឡើងទៅ ព្រោះអំឡុងពេលនេះ យើងមិនសូវបញ្ចេញសកម្មភាព ឬហាត់ប្រាណ ធ្វើឲ្យសាច់ដុំថយចុះ និងឡើងគីឡូ។

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ព័ត៌មាននេះមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់គ្រប់ប្រភេទជំងឺទេ។ គួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។

៧- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?

ក្នុងករណីសង្ស័យយើងមានជំងឺនេះ គ្រូពេទ្យនឹងធ្វើការពិនិត្យ ក៏ដូចជាធ្វើតេស្តមួយចំនួនរួមមាន៖

– តេស្ត អេម៉ូក្លូប៊ីន (A1C) ឬ តេស្ត Glycosylated Hemoglobin។ ធ្វើឡើងដើម្បីវាស់កម្រិតមធ្យមភាគជាតិស្ករក្នុងខ្លួនចន្លោះ ២-៣ ខែមុន ហើយមិនតម្រូវតមអាហារ ដើម្បីធ្វើតេស្តនោះទេ។

– តេស្តវាស់កម្រិតជាតិស្ករក្នុងផ្លាស្មា (Fasting Plasma Glucose Test) ទាមទារតមចំណីរយៈពេល ៨ ម៉ោងមុនពេលធ្វើតេស្ត។

– តេស្តវាស់កម្រិតជាតិស្ករតាមមាត់ (Oral Glucose Tolerance Test) គ្រូពេទ្យនឹងបូមឈាម ២ ម៉ោងមុនឲ្យយើងញ៉ាំស្ករ ដើម្បីដឹងថាសារពាង្គកាយយើងគ្រប់គ្រងជាតិស្ករបានល្អប៉ុណ្ណា។

៨- ព្យាបាលដោយវិធីណា?

ទោះមិនអាចព្យាបាលជាសះស្បើយ ប៉ុន្តែយើងនៅតែអាចគ្រប់គ្រងជំងឺទឹកនោមផ្អែមបានយ៉ាងងាយ។ គ្រូពេទ្យនឹងប្រាប់ចំនួនជួសឈាមមើលជាតិស្ករ គោលដៅធ្វើយ៉ាងណាតាមដាន និងធ្វើឲ្យជាតិស្ករស្ថិតនៅកម្រិតមួយអាចទទួលយកបាន។ គ្រូពេទ្យនឹងប្រាប់ពីរោគសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់មួយចំនួន នៅពេលជាតិស្ករឡើងខ្ពស់ខ្លាំង និងចុះទាបខ្លាំង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ នឹងប្រាប់ពីអាហារគួរញ៉ាំ និងមិនគួរញ៉ាំ។

គ្រប់អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ ២ មិនចាំបាច់ចាក់ អាំងស៊ុយលីន ទាំងអស់នោះទេ ខ្លះគ្រាន់តែត្រូវលេបថ្នាំក៏បាន។ ប្រសិនជាត្រូវចាក់បន្ថែម អាំងស៊ុយលីន មានន័យថាលំពែងលែងមានសមត្ថភាពផលិត អាំងស៊ុយលីន គ្រប់គ្រាន់។

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ

៩- ទម្លាប់រស់នៅ

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ និងវិធីព្យាបាលនៅផ្ទះ អាចជួយបង្ការ និងគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺបាន ដូចជា៖

– ញ៉ាំល្មមៗកុំឆ្អែតពេក

– ញ៉ាំឲ្យទៀងទាត់តាមពេលវេលា

– រក្សាទម្ងន់ឲ្យនៅថេរ ថែទាំសុខភាពបេះដូងឲ្យបានល្អ ញ៉ាំចំណីសម្បូរ ស្ករបំប្លែងរួច ស្ករគ្រាប់ និងជាតិខ្លាញ់ក្នុងបរិមាណកាន់តែទាប កាន់តែល្អ។

– ញ៉ាំអាហារ សម្បូរជាតិសរសៃ និងអាហារម្សៅមានជីវជាតិ កុំភ្លេចញ៉ាំផ្លែឈើ បន្លែ និងស្រូវសាឡី ព្រោះអាចជួយរក្សាលំនឹងជាតិស្ករក្នុងឈាម។

– ធ្វើលំហាត់ប្រាណឲ្យបានយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោង រៀងរាល់ថ្ងៃ អាចជួយបេះដូងមានសុខភាពល្អ ថែមទាំងជួយគ្រប់គ្រងកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមដូចគ្នា។

គន្លឹះជួយឲ្យយើងចៀសផុតពីជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖

– របបអាហារ៖ អាហារគួរតែសម្បូរពពួកកាបូនអ៊ីដ្រាត (ស្ករធម្មជាតិ) និងជាតិសរសៃ។ ត្រូវការថ្នាំគ្រាប់អូមេហ្គា ៣ ចម្រាញ់ពីខ្លាញ់ត្រី ដើម្បីជំនួយដល់សុខភាពបេះដូង។ ចំពោះអាហារផលិតពីទឹកដោះគោ គួរតែជ្រើសយកប្រភេទជាតិខ្លាញ់ទាប ប៉ុន្តែកុំញ៉ាំវាច្រើនពេក។ របបអាហារមិនគួរច្រើនពេក។

- ហាត់ប្រាណ៖ ទឹកនោមផ្អែម ទាក់ទងការធ្វើសកម្មភាព ហេតុនេះហាត់ប្រាណឲ្យបានកន្លះម៉ោង រៀងរាល់ថ្ងៃ ជួយសុខភាពប្រសើរ បើអាចគួរតែធ្វើសកម្មផ្សេងៗបន្ថែមពីលើក៏បាន។

– គ្រប់គ្រងទម្ងន់៖ បើសិនលើសគីឡូ គួរញ៉ាំអាហារណាមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ ល្អសម្រាប់សុខភាព ហើយធ្វើលំហាត់ប្រាណជាប្រចាំអាចជួយគ្រប់គ្រងទម្ងន់។ ធ្វើបែបនៅតែមិនអាចជួយបានទៀត គួរជួបគ្រូពេទ្យដើម្បីរកវិធីសាស្រ្តផ្សេងសក្តិសមសម្រាប់យើង។

Diabetes Type 2 (ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី ២)

និយម​ន័យ

១- អ្វី​ជា​ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម​ប្រភេទ​ទី ២?

​២- កើត​ឡើង​ញឹក​ញាប់ដែរទេ?​