និយមន័យ

១- អ្វីទៅជាជំងឺមហារីកសួត?

ពេលកោសិកាសាច់សួតកើនលើសប្រក្រតី មិនអាចគ្រប់គ្រងបាន បង្កើតទៅជាដុំសាច់នៅក្នុងសួត នេះហៅថាមហារីកសួត។ មហារីកសួត មានច្រើនប្រភេទ ប៉ុន្តែអត្ថបទនេះលើកយកតែ ២ ប្រភេទសំខាន់ៗឧស្សាហ៍ជួបប្រទះ មកបកស្រាយមាន៖

– មហារីកសួតកោសិកាទំហំតូច៖ មានន័យថា រូបរាងនៃដុំមហារីកនៅមានសភាពតូច ក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ ទោះជាមហារីកសួតប្រភេទនេះកម្រជួបប្រទះ ប៉ុន្តែពិតជាគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង អាចរាលដាលលឿនខ្លាំងជាងមហារីកសួតដទៃទៀត។

– មហារីកសួតកោសិកាទំហំធំ៖ គឺផ្អែកលើទំហំដុំសាច់ធំនៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ខណៈអត្រាកើតមហារីកប្រភេទនេះ មានច្រើនជាងគេ ប៉ុន្តែល្បឿនរីករាលដាល បែរជាយឺតជាងមហារីកដទៃ។

យ៉ាងណានៅមានប្រភេទមហារីកសួតកោសិកាទំហំតូចដទៃទៀត អាចកើតមាន ដូចជា មហារីកសួតកោសិការូបរាងចម្លែក ដុំមហារីកជាលិកាក្រពេញ មហារីកជាលិកាក្រពេញទឹកមាត់ និងមហារីកជាលិកាក្រពេញផ្សេងទៀត។

២- កើតឡើងញឹកញាប់ប៉ុណ្ណា?

យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក មហារីកសួត ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រភេទជំងឺសម្លាប់មនុស្សច្រើនជាងគេកាលពីឆ្នាំ ២០១២ ដោយឆកយក់ជីវិតមនុស្សដល់ទៅជាង ១,៥៩ លាននាក់ ហើយតួលេខនេះរំពឹងអាចកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ និងប៉ះពាល់លើគ្រប់វ័យតែម្ដង។ លើសពីនេះ ពិការភាពដោយសារមហារីកសួត ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់អ្នកជំងឺទៀតផង។ យ៉ាងណា យើងអាចគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺបានប្រសិនបើធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនិងព្យាបាលទាន់ពេលវេលា។

គណនា BMI

គណនា BMR

កម្មវិធីពិនិត្យជំងឺបម្រុងទឹកនោមផ្អែមអនឡាញ

កម្មវិធីពិនិត្យបញ្ហាលិង្គមិនឡើងរឹងអនឡាញ

រោគសញ្ញា

៣- រោគសញ្ញាមានអ្វីខ្លះ?

ទោះមហារីកសួតក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែរោគសញ្ញាមិនមែនបង្កការឈឺចាប់លើសួតមួយមុខទេ អាចមានលើរាងកាយច្រើនកន្លែង ព្រោះកោសិកាមហារីកអាចរាលដាលទៅកន្លែងផ្សេង។ ម្យ៉ាងទៀត រោគសញ្ញាលេចចេញ គឺទៅតាមស្ថានភាពជំងឺ ខ្លះគ្រាន់តែអស់កម្លាំង តែអ្នកខ្លះវិញអាចមានសញ្ញាដូចជា៖

– ឈឺចាប់ក្នុងប្រអប់ទ្រូង

– ក្អករ៉ាំរ៉ៃលេបថ្នាំអីក៏មិនបាត់

– ពិបាកដកដង្ហើម

– ក្អកធ្លាក់ឈាម

– អត់ឃ្លានចំណី

– ស្រកទម្ងន់គ្មានមូលហេតុ

– ល្ហិតល្ហៃ

– រលាក ឬតឹងណែនទ្រូង

– ហើមកូនកណ្ដុរក្នុងសួត។

បើទុកយូរមិនព្យាបាល អាចបង្កជាទឹកដក់ក្នុងស្រោមសួត និងមហារីករាលដាលទៅកន្លែងផ្សេងទៀត។

៤- ពេលណាគួរជួបពេទ្យ?

បើសិនប្រទះឃើញរោគសញ្ញាមួយចំនួនដូចរៀបរាប់ខាងលើ គួរប្រញាប់ទៅជួបគ្រូពេទ្យ។ រាងកាយមនុស្សម្នាក់ៗមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា អ្វីល្អបំផុតត្រូវជួបគ្រូពេទ្យដើម្បីប្រឹក្សា និងពិនិត្យឲ្យបានទាន់ពេល។

អាន៖

មូលហេតុបង្ក

៥- មូលហេតុបង្កមានអ្វីខ្លះ?

មហារីកសួត កើតឡើងដោយសារជាតិពុលគីមីចូលទៅក្នុងសួត ដូចជា ជក់បារី ឬជក់ថ្នាំ ស្រូបធូលីផ្សេងៗ ដូចជា ស៊ីម៉ង់ត៍ កំបោរ ឈើ ផ្សែងពុលចេញពីរថយន្តជាដើម។ ដូចនេះដើម្បីបន្ថយហានិភ័យគួរបញ្ឈប់ការជក់សារធាតុទាំងនេះ។

អាន៖

កត្តាប្រឈម

៦- កត្តាប្រឈមមានអ្វីខ្លះ?

– ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំខ្សោយ

– រស់នៅជាមួយអ្នកជក់បារី

– ធ្លាប់ជក់ ឬកំពុងជក់បារីជាប្រចាំ

– រស់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសម្បូរផ្សែងពុល

– ធ្លាប់ព្យាបាលដោយគីមី ហើយប៉ះពាល់សួត

– ប្រើប្រាស់សារជាតិគីមី Beta Carotene និងកំពុងតែជក់បារី

– ធ្លាប់ប្រឈមជាតិពុលផ្សេងៗ ដូចជា ជាតិសំណ ម្នាងសិលា ពិតាន ជាតិនីកែល និងជាតិពុលគីមីផ្សេងទៀតមាននៅកន្លែងធ្វើការ។

អាន៖

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ព័ត៌មាននេះមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់គ្រប់ប្រភេទជំងឺទេ។ គួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។

៧- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?

ជាទូទៅគ្រូពេទ្យត្រូវការព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដូចជា ប្រវត្តិជំងឺ មជ្ឈដ្ឋានរស់នៅ មានជក់បារី ឬអត់? បន្ទាប់មក ពេទ្យនឹងធ្វើការពិនិត្យរាងកាយ ពិសេសស្ដាប់សំឡេងសួត ក្រែងមានសញ្ញាបង្ហាញថាមានដុំជាលិកាមហារីក។ ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឲ្យកាន់តែច្បាស់ ត្រូវធ្វើការថតរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ (CT scan, PET scan) និងយកកំហាកទៅពិនិត្យរកមើលកោសិកាមហារីក ទើបដឹងច្បាស់។

កាន់តែច្បាស់ជាងនេះ គ្រូពេទ្យនឹងស្នើធ្វើការច្រឹបសាច់សួតទៅពិនិត្យ ដើម្បីឲ្យអស់ចិត្ត អនុវត្តតាមវិធីធ្វើតេស្តដូចជា៖

– តេស្ត ប្រុងកូស្កូប (bronchoscopy)៖ ការដាក់បំពង់ចូលតាមមាត់ ឬច្រមុះដើម្បីយកវត្ថុវិភាគ។

– បឺតដោយម្ជុលវេជ្ជសាស្ត្រ (Needle Aspiration)៖ ចាក់ម្ជុលចូលតាមស្បែកប្រអប់ទ្រូង ទៅដល់សាច់ដែលសង្ស័យ រួចច្រឹបសាច់នោះ។ វិធីនេះមានការឈឺចាប់ អញ្ចឹងហើយអាចនឹងប្រើថ្នាំស្ពឹក។

– ចោះបូមទឹកក្នុងប្រអប់ទ្រូង (Thoracentesis)៖ ដោយប្រើម្ជុលវេជ្ជសាស្ត្រ ប៉ុន្តែមិនយកសាច់មកវិភាគទេ គឺបូមយកតែទឹកស្រោបសួតយកមកពិនិត្យប៉ុណ្ណោះ។

– ចោះទ្រូង (Thoracotomy)៖ តេស្តប្រភេទនេះ ធ្វើឡើងពេលណាតេស្តរៀបរាប់ខាងលើមិនមានប្រសិទ្ធភាព។

៨- ព្យាបាលដោយវិធីណា?

ការព្យាបាល គឺអាស្រ័យលើប្រភេទនៃមហារីក និងការរីករាលដាលរបស់ជាលិកា។ ចំពោះមហារីកសួតកោសិកាទំហំធំគេព្យាបាលដោយ៖

– ករណីព្យាបាលបន្ទាប់បន្សំដទៃទៀត

– ការវះកាត់ យកដុំមហារីកចេញតែម្ដង

– ថ្នាំគីមីពិសេស ធ្វើឲ្យហារីកមិនអាចលូតលាស់ទៀត

– ព្យាបាលដោយថ្នាំសម្លាប់កោសិកាមហារីក (Targeted Therapy)

– វិទ្យុសកម្ម (Radiation Therapy) ប្រើកាំរស្មីដើម្បីសម្លាប់កោសិកាមហារីក។

ចំណែកការព្យាបាលមហារីកកោសិកាទំហំតូច ភាគច្រើនដោយគីមី និងវិទ្យុសកម្ម។

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ

៩- ទម្លាប់រស់នៅ

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ និងវិធីព្យាបាលនៅផ្ទះ អាចជួយបង្ការ និងគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺបាន ដូចជា៖

– ឈប់ជក់បារីជាបន្ទាន់ និងប្រាប់សមាជិកគ្រួសារឲ្យឈប់ជក់បារី ដើម្បីសុខភាពទាំងអស់គ្នា។

– ប្រាប់មេ ឬអ្នកគ្រប់គ្រងនៅកន្លែងធ្វើការ ពីស្ថានភាពជំងឺយើង និងស្វែងរកវិធីដោះស្រាយសមស្របមួយ។

បំបាត់ការឈឺចាប់

ការបន្ថយការឈឺចាប់ ជាចំណុចសំខាន់ក្នុងការរស់នៅជាមួយមហារីកសួត។ គ្រូពេទ្យអាចឲ្យ ថ្នាំបន្ថយការឈឺចាប់ខ្លះៗ តែយើងអាចប្រើវិធីងាយៗមួយចំនួន ដើម្បីសម្រួលការឈឺចាប់បាន ដូចជា៖

– វិធានសម្រួលដង្ហើម

– ព្យាបាលដោយចលនា

– ស្អំទឹកក្ដៅ ឬទឹកត្រជាក់

– ហាត់ប្រាណ ឬធ្វើសរសៃ

– ប្រើឧបករណ៍ស្ទង់មុខងាររាងកាយ (biofeedback)

ការសម្រួលដំណកដង្ហើម

– ការសម្រួលចង្វាក់ដង្ហើម៖ ធ្វើឡើងដើម្បីដកដង្ហើមបានធូរជាងមុន និងចៀសវាងករណីថប់ដង្ហើម។

– ស្រូបអុកស៊ីហ្សែន (Oxygen therapy)៖ ស្រូបយកអុកស៊ីហ្សែនបរិសុទ្ធ អាចបំពេញតម្រូវការអុកស៊ីហ្សែន ទៅក្នុងសរសៃឈាមគ្រប់គ្រាន់។

– គ្រប់គ្រងជាតិទឹកជុំវិញសួត៖ ប្រសិនបើមានទឹកជុំវិញសួតច្រើនពេក ត្រូវបូមចេញដើម្បីសម្រួលការដកដង្ហើម។

ចំណុចបន្ថែម

ទោះជាយើងកំពុងមានមហារីកក្ដី ពុំគួរយកលេសមិនព្រមហាត់កីឡានោះដែរ ត្រូវធ្វើយ៉ាងណារក្សាតុល្យភាពរបបអាហារ មានសារជាតិចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ និងហាត់ប្រាណឲ្យបានទៀងទាត់ តាមតែរាងកាយអាចទ្រាំទ្របាន ទើបអាចចៀសវាងពីផលវិបាកនៃមហារីក។

Lung Cancer (ជំងឺមហារីកសួត)

និយមន័យ

១- អ្វី​ទៅ​ជា​ជំងឺមហារីក​សួត?

២- កើត​ឡើង​ញឹកញាប់​ប៉ុណ្ណា?

រោគសញ្ញា

៣- រោគសញ្ញាមានអ្វីខ្លះ?

៤- ពេល​ណា​គួរ​ជួប​​ពេទ្យ?

មូលហេតុបង្ក

៥- មូលហេតុបង្កមានអ្វីខ្លះ?

កត្តាប្រឈម

៦- កត្តា​ប្រឈមមាន​អ្វី​ខ្លះ?

រោគវិនិច្ឆ័យ និង​ការព្យាបាល

៧- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?

៨- ព្យាបាល​ដោយ​វិធី​ណា?

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់​រស់នៅ

៩- ទម្លាប់រស់នៅ

១- អ្វីទៅជាជំងឺមហារីកសួត?

២- កើតឡើងញឹកញាប់ប៉ុណ្ណា?

៤- ពេលណាគួរជួបពេទ្យ?

៦- កត្តាប្រឈមមានអ្វីខ្លះ?

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

៨- ព្យាបាលដោយវិធីណា?

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ