បើរវល់ ហើយចង់រក្សាអត្ថបទទុកអានពេលក្រោយច្រើនប៉ុណ្ណាក៏បាន គ្រាន់តែ Login ហើយចូលទៅកាន់ សុខភាពខ្ញុំ ឥឡូវនេះ!

មាតិកា

រង្វាស់សុខភាព

ផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

ចែករំលែក

Dyslipidemia (វិបត្តិជាតិខ្លាញ់)

និយមន័យ

១- អ្វីទៅជាជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់?

ខ្លាញ់ ប្រូតេអ៊ីន និងកាបូអ៊ីដ្រាត ជាសមាសធាតុចម្បងដើម្បីចិញ្ចឹមកោសិការាងកាយ។ ជាតិខ្លាញ់កូឡេស្តេរ៉ូល និងខ្លាញ់ Triglycerides (ខ្លាញ់អាក្រក់) ជាខ្លាញ់ស្តុកក្នុងរាងកាយ និងប្រើជាប្រភពថាមពល។ ពេលកម្រិតខ្លាញ់នៅក្នុងឈាមកើនឡើង ឬថយចុះ គេហៅថាជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់ (Dyslipidemia) ដោយចែកចេញជាប្រភេទជំងឺ ៣ ផ្សេងពីគ្នាដូចជា៖

– ជាតិខ្លាញ់អាក្រក់ LDL (Low-Density Lipoprotein) ជាទម្រង់មួយនៃកូលេស្តេរ៉ូល មានកម្រិតខ្ពស់។

– ជាតិខ្លាញ់ល្អ HDL (High-Density Lipoprotein) ជាទម្រង់មួយនៃកូលេស្តេរ៉ូល មានកម្រិតទាប។

– ខ្លាញ់ Triglycerides ឡើងខ្ពស់ខ្លាំង។

២- ជំងឺនេះកើតឡើងញឹកញាប់ដែរទេ?

ជំងឺប្រភេទនេះកើតមានច្រើន អាចប៉ះពាល់លើមនុស្សគ្រប់វ័យ។ យ៉ាងណា យើងអាចគ្រប់គ្រងតាមរយៈការកាត់បន្ថយកត្តាប្រឈមមួយចំនួន។ គប្បីពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យសម្រាប់ពត៌មានបន្ថែម។

កូលេស្តេរ៉ូល

រោគសញ្ញា

៣- តើមានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះ?

ជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់មិនមានរោគសញ្ញាទេ ការពិនិត្យឈាម ជាមធ្យោបាយតែមួយ ដើម្បីរកមើលជំងឺនេះ។

៤- ពេលណាគួរទៅជួបពេទ្យ?

សាកសួរគ្រូពេទ្យបើយើងធ្វើតេស្តជាតិខ្លាញ់ ដើម្បីទទួលណែនាំកត្តាអាយុធ្វើតេស្តដំបូង ហើយជាធម្មតាតេស្តពិនិត្យជាតិខ្លាញ់ អាចធ្វើឡើងរៀងរាល់ ៥ ឆ្នាំម្តង។ បើលទ្ធផលតេស្តមិនអាចទទួលយកបាន គ្រូពេទ្យអាចឲ្យធ្វើតេស្តច្រើនដង ពិសេសបើសមាជិកក្នុងគ្រួសារមានប្រវត្តិកើតជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់ ជំងឺបេះដូង ឬកត្តាប្រឈមផ្សេងទៀត ដូចជាជក់បារី ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ឬជំងឺលើសឈាមជាដើម។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ៖

មូលហេតុបង្ក

៥- អ្វីទៅជាមូលហេតុបង្កឲ្យកើតជំងឺនេះ?

មានមូលហេតុមួយចំនួនបង្កឲ្យមានជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់ ដោយចែកចេញជាពីរ គឺមូលហេតុអាចកែខៃបាន និងមិនអាចកែខៃបាន៖

មូលហេតុបង្កអាចកែខៃបាន

– រួមមានរបបអាហារមិនល្អសម្រាប់សុខភាព មានខ្លាញ់មិនឆ្អែត និងស្ករធម្មតាខ្ពស់ ជំងឺធាត់ និងគ្នាយើងធ្វើការងារអង្គុយយូរជាប្រចាំ។

– ថ្នាំមួយចំនួន ដូចជាថ្នាំអ័រម៉ូនភេទ (Estrogen) ថ្នាំជំងឺអេដស៍ អាចធ្វើឲ្យកម្រិតខ្លាញ់ Triglyceride ឡើងខ្ពស់។

មូលហេតុមិនអាចកែខៃបាន

មានកត្តាហ្សែន ជាមូលហេតុចម្បងនៃជំងឺតំណពូជ ធ្វើឲ្យមានបញ្ហាខ្លាញ់ អាចសង្ស័យលើអ្នកជំងឺសមាជិកគ្រួសារធ្លាប់មានប្រវត្តិកើតជំងឺនេះ ជាពិសេសប៉ា ឬបងប្អូនប្រុស កើតជំងឺបេះដូងមុខអាយុ ៥៥ឆ្នាំ និងម៉ាក់ ឬបងប្អូនស្រី កើតជំងឺបេះដូងមុខអាយុ ៦៥ ឆ្នាំ។

កត្តាប្រឈម

៦- អ្វីខ្លះជាកត្តាប្រឈមបង្កឲ្យមានជំងឺនេះ?

កត្តាប្រឈមជំងឺនេះមានដូចជា៖

– អត់ហាត់ប្រាណ

– ជក់បារីធ្វើ ឲ្យខូចជញ្ជាំងសរសៃឈាម និងកកខ្លាញ់

– កត្តាប្រឈមកើតជំងឺសរសៃឈាម ដូចជាជក់បារី ជំងឺសម្ពាធឈាមខ្ពស់ ឬជំងឺធាត់

– ជំងឺទឹកនោមផ្អែម៖ បរិមាណស្ករច្រើននៅក្នុងឈាម ធ្វើឲ្យសារធាតុខ្លាញ់ LDL ខ្ពស់ និង HDL ចុះទាប។ ជាតិស្ករខ្ពស់ក្នុងឈាម អាចធ្វើឲ្យខូចជញ្ជាំងសរសៃអាក់ទែ។

– ប្រវត្តិគ្រួសារ៖ មានជំងឺបេះដូងមុនអាយុ ៥០ឆ្នាំចំពោះបុរស ឬអាយុ ៦០ឆ្នាំ សម្រាប់ស្ត្រី។ ប្រវត្តិគ្រួសារមានជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់។

– របបអាហារមិនល្អ៖ ការញ៉ាំខ្លាញ់ឆ្អែតមាននៅក្នុងសាច់សត្វ និងខ្លាញ់មិនឆ្អែត (Trans Fats) មាននៅក្នុងនំដុត និងនំធុង។

– រង្វាស់ចង្កេះធំ៖ កត្តាប្រឈមកើនឡើងប្រសិនបើប្រុសៗរង្វាស់យ៉ាងតិច ១០២ សង់ទីម៉ែត្រ ឬស្រីៗរង្វាស់ចង្កេះយ៉ាងតិច ៨៩ សង់ទីម៉ែត្រ។

រោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

ព័ត៌មាននេះមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់គ្រប់ប្រភេទជំងឺទេ។ គួរពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញសម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។

៧- គួរធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយវិធីណា?

ធ្វើតេស្តឈាម ជាមធ្យោបាយតែមួយ ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់ អាចជួយពិនិត្យមើលកម្រិតកូលេស្តេរ៉ូលជាក់លាក់ដូចជា៖

– ខ្លាញ់កូលេស្តេរ៉ូលសរុប

– ខ្លាញ់កូលេស្តេរ៉ូល LDL

– ខ្លាញ់កូលេស្តេរ៉ូល HDL

– ខ្លាញ់ Triglycerides

ដើម្បីការវាស់វែងជាក់លាក់ មិនត្រូវញ៉ាំ ឬផឹកអ្វីក្រៅពីទឹកចន្លោះពី ៩-១២ ម៉ោងមុនពេលធ្វើតេស្ត។

អត្ថបទគួរអាន៖

៨- ព្យាបាលដោយវិធីណា?

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ ងាកមករកការហាត់ប្រាណ និងញ៉ាំអាហារសុខភាព ជាជំហានដំបូងបង្ការជំងឺវិបត្តិជាតិខ្លាញ់។ ប៉ុន្តែបើគ្មានប្រសិទ្ធភាព គ្រូពេទ្យនឹងណែនាំថ្នាំដើម្បីព្យាបាល។ ជម្រើសថ្នាំព្យាបាល អាស្រ័យលើកត្តាផ្សេងៗដូចជា កត្តាប្រឈមចំពោះយើងម្នាក់ៗ កត្តាវ័យ ជំងឺប្រចាំកាយ និងផលប៉ះពាល់ផ្សេងៗ ហើយថ្នាំទាំងនោះមានដូចជា៖

– ថ្នាំ Statins៖ Statins ទៅបង្អាក់សារធាតុថ្លើមត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីបង្កើតជាខ្លាញ់កូលេស្តេរ៉ូល ហេតុនេះធ្វើឲ្យថ្លើមទាញខ្លាញ់ពីក្នុងឈាម ធ្វើឲ្យរាងកាយស្រូបកូលេស្តេរ៉ូលកកនៅក្នុងសរសៃអាក់ទែ មិនឲ្យកើតជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។ ជម្រើសពពួកថ្នាំនេះ មានដូចជា Atorvastatin (Lipitor) ថ្នាំ Fluvastatin (Lescol) Lovastatin (Altoprev) Pitavastatin (Livalo) Pravastatin (Pravachol) Rosuvastatin (Crestor) និងថ្នាំ Simvastatin (Zocor)។

– ថ្នាំ Bile-acid-binding resins៖ ដោយសារថ្លើមត្រូវការកូលេស្តេរ៉ូល ផលិតទឹកប្រម៉ាត់ (អាស៊ីដ Bile) ដើម្បីបំបែកចំណីអាហារ ដូចនេះពពួកថ្នាំ ដូចជា Cholestyramine (Prevalite) Colesevelam (Welchol) និង Colestipol (Colestid) គឺប្រឆាំងអាស៊ីដប្រភេទនេះ ធ្វើឲ្យថ្លើមទាញយកកូលេស្តេរ៉ូល កាន់តែច្រើន នាំឲ្យកាលេស្តេរ៉ូលក្នុងឈាមចុះទាប។

– ថ្នាំ Cholesterol absorption inhibitors៖ ពោះវៀនតូច មាននាទីស្រូបកូលេស្តរ៉ូលពីអាហារ និងបញ្ចេញទៅក្នុងឈាម។ ថ្នាំ Ezetimibe (Zetia) ជួយកាត់បន្ថយកូលេស្តេរ៉ូលពីក្នុងឈាមបាន ដោយស្រូបខ្លាញ់ពីអាហារបាន ហើយថ្នាំនេះ អាចប្រើរួមជាមួយថ្នាំ Statin។

– ថ្នាំចាក់៖ ក្រុមថ្នាំថ្មីៗអាចជួយថ្លើមស្រូបជាតិខ្លាញ់កូលេស្តេរ៉ូល LDL កាន់តែច្រើន អាចបន្ថយបរិមាណខ្លាញ់អាក្រក់នៅក្នុងឈាម។ ថ្នាំទាំងនោះ មានដូចជា Alirocumab (Praluent) និង Evolocumab (Repatha) អាចប្រើលើអ្នកជំងឺមានបញ្ហាហ្សែននេទិក មានកម្រិត LDL ខ្ពស់ខ្លាំង ឬអ្នកជំងឺមានប្រវត្តិកើតជំងឺសរសៃបេះដូង ស៊ាំនឹងថ្នាំ Statins ឬថ្នាំប្រឆាំងជាតិខ្លាញ់ផ្សេងទៀត។

ចង់គណនា BMR ចុចទីនេះ !

ចង់គណនា BMI ចុចទីនេះ !

ចង់គណនារង្វាស់ចង្វាក់បេះដូង ចុចទីនេះ !

ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ

៩- ផ្លាស់ប្ដូរទម្លាប់រស់នៅ និងវិធីព្យាបាលតាមផ្ទះអាចជួយបានដែរទេ?

ដើម្បីថែទាំខ្លួនប្រាណឲ្យបានល្អយើងគួរផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅមួយចំនួនអាចជួយគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺបាន ជាក់ស្តែងផលិតធម្មជាតិមួយចំនួន មានប្រយោជន៍អាចកាត់បន្ថយកម្រិតកូលេស្តេរ៉ូលបានយ៉ាងច្រើន និងតែងទទួលការណែនាំឲ្យប្រើពីគ្រូពេទ្យដូចជា៖

– គ្រាប់ធញ្ញជាតិ

– Beta-sitosterol មាននៅក្នុងអាហារបំប៉នលេប និងប័ររុក្ខជាតិដូចជាផលិតផល Promise Activ។

– Blond psyllium មាននៅក្នុងផ្លែឈើក្រៀម និងផលិតផលដូចជា Metamucil។

– Oat bran មាននៅក្នុងគ្រាប់ស្រូវសាលី។

– Sitostanol មាននៅក្នុងអាហារបំប៉ន និងប័ររុក្ខជាតិមួយចំនួន ដូចជា Benecol។

បើញ៉ាំអាហារបំប៉ន ត្រូវដឹងពីសារសំខាន់នៃការរស់នៅដោយប្រកបដោយសុខភាព។ បើគ្រូពេទ្យឲ្យប្រើថ្នាំសម្រាប់បន្ថយកម្រិតកូលេស្តរ៉ូល ត្រូវផឹកតាមវេជ្ជបញ្ជា។ គប្បីប្រាប់គ្រូពេទ្យពីអាហារបំប៉នយើងកំពុងប្រើ។

បើមានសំណួរ គប្បីពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យពីដំណោះស្រាយល្អបំផុត។

ត្រួតពិនិត្យដោយ

វេជ្ជ. ចាន់ ស៊ីណេត

ឯកទេសសម្ភព និងរោគស្ត្រី · មន្ទីរពេទ្យបង្អែកមិត្តភាពកម្ពុជា-ចិន សែនសុខ

អត្ថបទដោយ Chorn Sophearom · កែ 24/06/2022